Polecamy nasz nowy kurs: Kręgosłup "za biurkiem"

Zespół Eagle’a, czyli o wydłużonym wyrostku rylcowatym kości skroniowej

Zespół Eagle’a- charakterystyka

W ostatnich latach coraz więcej mówi się o Zespole Eagle’a, czyli różnorodnych objawach w obrębie głowy, twarzy i szyi spowodowanych wydłużonym wyrostkiem rylcowatym kości skroniowej. Ten charakterystyczny fragment kostny został zaznaczony na poniższym schemacie. W normalnych warunkach jego długość nie przekracza 2,5-3cm. Kiedy z różnych powodów staje się dłuższy, podąża w dół w stronę gardła, często po drodze zakrzywia się i może uciskać na kilka ważnych struktur.

Styloid process of temporal bone   lateral view04 300x300 - Zespół Eagle'a, czyli o wydłużonym wyrostku rylcowatym kości skroniowej

Okazuje się, że wydłużenie wyrostka rylcowatego to wada nierzadka, występuje u około 4% społeczeństwa. Na szczęście u większości osób jest bezobjawowa. Tylko 0.16% z nas odczuje jakiekolwiek dolegliwości z powodu wydłużenia. Jak to możliwe? Wszystko zależy od długości i szerokości wyrostka, a także jego kąta zakrzywienia. W niektórych przypadkach położenie jest na tyle sprzyjające, że nie dochodzi do ucisku żadnych ważnych struktur.

U pacjentów spotykamy bardzo zróżnicowane długości, jak i kształty wyrostków rylcowatych. Może on być także podzielony na dwie lub więcej części tzw. stawami rzekomymi. Jeżeli jest bardzo długi, lekarze zazwyczaj bez problemu dostrzegają go w badaniach obrazowych. Delikatnie wydłużone wyrostki nie są tak zauważalne szczególnie w powszechnym RTG. Co więcej, małe wady bardzo często nie powodują żadnych dolegliwości, dlatego w takich przypadkach musimy bardzo dobrze przebadać pacjenta i ustalić, czy to na pewno te niewielkie wydłużenie wyrostka jest przyczyną objawów pacjenta. Żeby jeszcze bardziej utrudnić sytuację, powiem, że możemy także spotkać sytuacje, gdzie u danego pacjenta mamy dwa problemy jednocześnie: zespół Eagle’a oraz inną dysfunkcję np. niestabilność czaszkowo-szyjną. Tak często dzieje się u osób po urazach głowy i szyi np. po wypadkach samochodowych.

eagle 300x172 - Zespół Eagle'a, czyli o wydłużonym wyrostku rylcowatym kości skroniowej
Wydłużony wyrostek rylcowaty widoczny na tomografii komputerowej

Zespół Eagle’a – przyczyny

Niestety mechanizm powstawania zespołu Eagle’a nie jest do końca wyjaśniony. W literaturze możecie spotkać kilka hipotez, które wydają się prawdopodobne:

  • Przyczyną zespołu Eagle’a niejednokrotnie jest zwapnione więzadło rylcowato-gnykowego przyczepiające się do wyrostka. To wiemy na pewno. Nasuwa się jednak pytanie, jak dochodzi do zwapnienia? Może mieć ono związek z urazem, a następnie nieprawidłowym gojeniem tkanki i jej skostnieniem. Uraz może mieć także wpływ na aktywację przetrwałych w tym rejonie komórek macierzystych, co także przyczynia się do nadmiernego kostnienia. Do przerwania więzadeł przyczepiających się do wyrostka rylcowatego może dojść podczas gwałtownego uderzenia głową czy szarpnięcia szyją. Niestety wiem, że w polskiej służbie zdrowia wiedza na ten temat jest dość ograniczona. Pomimo że w literaturze możemy znaleźć mnóstwo takich doniesień, niewielu specjalistów bierze pod uwagę możliwość pojawienia się zespół Eagle’a po urazie odcinka szyjnego.  Więcej na temat urazów komunikacyjnych szyi przeczytacie w moim poprzednim artykule.
  • Prawdopodobnie wydłużenie wyrostka rylcowatego może mieć związek z czynnikami genetycznymi.
  • Występują również teorie łączące zaburzenia długości wyrostków rylcowatych z zaburzeniami gospodarki fosforanowo-wapniowej obecnych w chorobach nerek.
  • Wydłużenie wyrostka może pojawić się po wycięciu migdałków w wyniku uszkodzeń tkanek miękkich w okolicy wyrostka, które zapoczątkowują proces kostnienia.

Objawy Zespołu Eagle’a

Wyrostek rylcowaty podąża pomiędzy dwiema głównymi tętnicami głowy – tętnicą szyjną wewnętrzną i tętnicą szyjną zewnętrzną. Jest on miejscem przyczepu trzech mięśni: rylcowo-gnykowego, rylcowo-językowego i rylcowo-gardłowego, oraz dwóch więzadeł: rylcowo-gnykowego i rylcowo-żuchwowego. W okolicy wyrostka rylcowatego biegną także nerwy czaszkowe: nerw twarzowy, nerw dodatkowy, nerw błędny oraz nerw językowo-gardłowy.

zespol Eaglea 300x142 - Zespół Eagle'a, czyli o wydłużonym wyrostku rylcowatym kości skroniowej
Rycina pokazująca położenie wyrostka rylcowatego (styloid process) pomiędzy tętnicą szyjną zewnętrzną (ECA) i szyjną wewnętrzną (ICA), żyłą szyjną wewnętrzną (IJV) oraz nerwem błędnym (CN X ).

Jak zatem wiedziecie, wydłużony wyrostek rylcowaty ma szansę ucisnąć wiele struktur. Nie powinniśmy się zatem dziwić, jak złożone i niecharakterystyczne objawy mogą dotykać pacjenta. Pacjent trafia zatem najczęściej do wielu lekarzy różnych specjalności, zanim zostanie postawiona prawidłowa diagnoza.

Możemy wyróżnić dwa typy Zespołu Eagle’a:

  • Pierwszy, zwany klasycznym, powoduje objawy bólowe wynikające z podrażnienia tkanek miękkich i nerwów biegnące w tej okolicy. Najbardziej charakterystyczny jest ból szyi częściej jednostronny w górnej jej części, który może schodzić w dół nawet do wysokości klatki piersiowej. Mogą pojawić się także dolegliwości bólowe ucha, gardła, żuchwy, dna jamy ustnej i migdałków. Zauważcie, że wyrostek może zahaczać o pewne struktury podczas ruchu głowy lub podczas otwierania ust. Dlatego to właśnie tego typu ruchy mogą nasilać dolegliwości. U niektórych ból będzie pojawiał się także podczas przełykania, co nazywamy odynofagią. Pacjent może skarżyć się także na problemy z przełykaniem- dysfagia, i wrażliwość gardła.
  • Drugi typ, zwany zespołem tętnicy szyjnej, jest spowodowany drażnieniem włókien współczulnych towarzyszących tętnicom szyjnym przez wydłużony wyrostek. Kiedy dojdzie do ucisku tętnicy szyjnej wewnętrznej, pacjent może odczuwać ciągły ból szyi promieniujący do oczu, nasilający się podczas rotacji w stronę zajętej tętnicy. W przypadku ucisku tętnicy szyjnej wewnętrznej mogą pojawiać się ból w okolicy ciemieniowej promieniujący w stronę oka, twarzy i szyi, nasilające się podczas rotacji głowy. W skrajnych przypadkach może pojawić się nawet znaczne niedokrwienie podczas ruchów głowy

Warto wiedzieć, że zespół Eagle’a to nie tylko dolegliwości bólowe, to także inne objawy często dość niecharakterystyczne. W wyniku ucisku nerwów czaszkowych, które jak pisałam wcześniej, podążają w jego okolicy może pojawić się ślinotok, uczucie ciała obcego w gardle oraz a nawet szczękościsk. Często pacjenci z tego typu objawami trafiają zatem do laryngologów.

Wyrostek może zakrzywiać się w różnych kierunkach. Jeżeli pójdzie stronę boczną, może ucisnąć tętnicę szyjną, a także jej odgałęzienia do szczęki oraz tętnicę skroniową powierzchowną. Wyrostek zakrzywiony w stronę tylną może ucisnąć 4 ostatnie nerwy czaszkowe, tętnicę szyjną wewnętrzną, żyłę szyjną. Jeżeli podąża w stronę przednią i przyśrodkową, może ucisnąć struktury gardła i błony śluzowe.

egle 300x212 - Zespół Eagle'a, czyli o wydłużonym wyrostku rylcowatym kości skroniowej
Wydłużony wyrostek rylcowaty widoczny na

Diagnostyka Zespołu Eagle’a

W przypadku różnorodnych objawów w obrębie głowy i szyi zazwyczaj pacjent ma wykonane rutynowe zdjęcie RTG. Niestety nie jest to najlepszy sposób obrazowania zespołu Ealge’a. Spotykam wiele przypadków, gdzie jest on słabo widoczny. Dużo dokładniejszym badaniem jest tomografia komputerowa (TK) głowy i odcinka szyjnego. Niestety ze względu na większe promieniowanie lekarze nie przepisują jej standardowo. Niektórzy zalecają także, aby podczas badania TK dodać kontrast. Dzięki temu możemy lepiej zobrazować położenie wyrostka rylcowatego w stosunku do naczyń i mięśni. Wiele osób zatem miesiącami nie ma postawionego prawidłowego rozpoznania.

Niestety, nawet jeżeli stwierdzimy wydłużenie wyrostka, często nie możemy z pewnością stwierdzić, że to właśnie on powoduje dolegliwości pacjenta. Tak jak pisałam wcześniej, wydłużenie wyrostka rylcowatego występuje bardzo często, a tylko u nielicznych osób powoduje dolegliwości. Szczególne problemy diagnostyczne mamy w momencie, gdzie jego wydłużenie jest nieznaczne, a także, kiedy poza zespołem Eagle’a dodatkowo stwierdzamy inne dysfunkcje związane np. z górnymi kręgami szyjnymi. Z tego powodu lekarze często decydują się na wykonanie testu, czyli ostrzyknięcie okolicy wyrostka substancją znieczulającą np. lidokainą. Jeżeli po zastrzyku pacjent odczuwa zmniejszenie dolegliwości, możemy podejrzewać, że to właśnie wyrostek rylcowaty jest problemem.

styloid 300x173 - Zespół Eagle'a, czyli o wydłużonym wyrostku rylcowatym kości skroniowej
Zwapnienie więzadeł przyczepiających się do wyrostka rylcowatego powodujące zespół Eagle’a

W literaturze możecie spotkać także tzw. kryteria diagnostyczne zespołu Eagle’a, dzięki którym możemy z większym prawdopodobieństwem zdiagnozować tę dysfunkcję. Jeżeli wszystkie 3 poniższe zostaną stwierdzone u danego pacjenta, możemy z dużym prawdopodobieństwem stwierdzić, że przyczyną dolegliwości jest wydłużony wyrostek rylcowaty:

  1. Objawy bólowe, które opisałam w poprzednich rozdziałach dotyczące obszaru głowy, twarzy, szyi i gardła;
  2. Wydłużenie wyrostka powyżej 30mm widoczne na badaniach obrazowych;
  3. Przynajmniej dwa z poniższych punktów muszą być spełnione:
  • palpacja więzadeł przyczepiających się do wyrostka rylcowatego powoduje ból;
  • ból pojawia się podczas rotacji głowy;
  • ostrzyknięcie okolicy wyrostka rylcowatego środkiem znieczulającym znosi ból;
  • ból pojawia się tylko po stronie wydłużonego wyrostka.

Drodzy pacjenci. Pamiętajcie, że diagnostykę zespołu Eagle’a powinien przeprowadzić lekarz, który specjalizuje się w tego typu przypadkach. Niestety wielu medyków nie zna tej dysfunkcji i bagatelizuje objawy pacjenta.

Leczenie zespołu Eagle’a

Niestety jak na razie tylko zabieg operacyjny może spowodować trwałe skrócenie wyrostka rylcowatego. Dlatego w przypadku silnych dolegliwości jest to jedyna opcja. Niemniej jednak lekarze decydują się na zabieg tylko, gdy objawy są bardzo dokuczliwe i inne sposoby nie pomagają. Mówiąc o innych sposobach, mam na myśli leczenie farmakologiczne oraz ostrzykniecie okolicy wyrostka lekiem przeciwzapalnym. Istnieje wiele doniesień naukowych, gdzie takie postępowanie przynosi poprawę.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on linkedin
LinkedIn

Może Cię zainteresować

Wypadanie dysku międzykręgowego Zapewne są Wam znane powiedzenia “wypadł mi dysk w plecach”, ” fizjoterapeuta nastawił mój dysk na właściwe miejsce”. Zazwyczaj o wypadaniu dysku mówimy w sytuacji, gdy w czasie nagłego ruchu czy schylenia, odczujemy silny ból w plecach. Mam wrażenie, że powiedzenie te jest bardzo głęboko zakorzenione w naszym języku. Próba walki z nim jest lekko mówiąc……
Kilka słów wstępu Do skręcenia w obrębie stawów palców dochodzi w momencie, gdy zostaje przekroczona ich naturalna ruchomość. Takie sytuacje bardzo często zdarzają się u sportowców, a także osób, które na co dzień wykonują prace fizyczne. Niestety tego typu uszkodzenia bardzo często są bagatelizowane. Oczywiście, jeżeli skręcenie palca jest znaczne i wymaga nastawienia, pacjent trafia do szpitala lub…
Konflikt udowo-panewkowy- najważniejsze informacje Konflikt udowo-panewkowy jest bardzo częstą przyczyną bólu stawu biodrowego głównie u ludzi młodych. Polega na występowaniu pewnych deformacji w budowie struktur stawu, które zaburzają jego prawidłową pracę. Wyróżniamy trzy typy schorzenia. W przypadku konfliktu typu CAM kostna deformacja pojawia się na granicy szyjki i głowy kości udowej. W typie PINCER obserwujemy nadbudowę…

Nazywam się Ewelina Prekiel i jestem fizjoterapeutką. Moja pasją jest ortopedia i wszystko, co związane z narządem ruchu. Inspiracją do pisania artykułów są moi pacjenci, ich codzienne problemy i pytania. Staram się w przystępny sposób wyjaśnić zagadnienia medyczne, zawsze w oparciu o najnowsze doniesienia naukowe i własne doświadczenia. Moją pracę zawodową rozpoczęłam 9 lat temu. Od tego czasu specjalizuje się w ortopedii. Zajmuję się rehabilitacją po urazach i zabiegach operacyjnych, w bólach ostrych i przewlekłych narządu ruchu a także w wadach postawy. Wspólpracuję z młodymi sportowcami w zakresie prewencji i leczenia urazów.

© 2021 Fizjomind E. Prekiel. Wszystkie prawa zastrzeżone

Privacy Preference Center

Wykorzystujemy ciasteczka na tej stronie. W ramach naszej witryny stosujemy pliki cookies w celu świadczenia Państwu usług na najwyższym poziomie, w tym w sposób dostosowany do indywidualnych potrzeb. Korzystanie z witryny bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zamieszczane w Państwa urządzeniu końcowym. Możecie Państwo dokonać w każdym czasie zmiany ustawień dotyczących cookies.