Staw barkowo-obojczykowy- najważniejsze informacje

Żeby lepiej zrozumieć mechanizm urazu stawu barkowo-obojczykowego, musicie poznać podstawowe informacje na temat jego budowy. Staw ten stanowi część całego kompleksu barkowego. Utworzony jest przez koniec barkowy obojczyka i wyrostek barkowy łopatki. Nie działa w odosobnieniu. Współpracuje razem ze stawem ramiennym i mostkowo-obojczykowym, dzięki czemu łopatka porusza się po żebrach. Wszystkie powyższe elementy tworzą biomechaniczne jedną całość, dzięki której mamy możliwość poruszania kończyną górną.

stawy obręczy barkowej
Stawy obręczy barkowej
źródło:
https://www.shoulderdoc.co.uk/article/1177

Powierzchnie stawowe stawu barkowo-obojczykowego nie są dobrze dopasowane, dlatego natura wyposażyła go w więzadła (kruczo-obojczykowe i barkowo-obojczykowe), oraz dysk, który znajduje się w jego wnętrzu. Struktury te zapewniają stabilność stawu podczas ruchu obręczy barkowej, zapobiegają nadmiernemu przesunięciu kości. Dodatkowo warto wspomnieć o mięśniach: czworobocznym grzbietu i naramiennym, które wspierają staw, zapewniając stabilizację czynną. W kontekście stabilności mięśnie nie są jednak tak istotne, jak więzadła, ich rola jest raczej drugoplanowa. Z tego właśnie względu uraz więzadeł szybko prowadzi do nadmiernego przesunięcia pomiędzy obojczykiem a wyrostkiem barkowym łopatki, a ćwiczenia wzmacniające nie zawsze przynoszą poprawę.

Ruchomość stawu barkowo-obojczykowego jest niewielka, ale bardzo ważna dla funkcji całego kompleksu barkowego. Nawet jego nieznaczne uszkodzenie, czy podrażnienie powoduje ból barku w czasie unoszenia kończyny górnej, a także ograniczenie końcowego zakresu ruchu.

Przyczyny zwichnięcia, czyli jak dochodzi do urazu?

Więzadła stawu barkowo-obojczykowego są mocne, dlatego ich uszkodzenie najczęściej ma miejsce, gdy zadziała duża siła. Zazwyczaj dzieje się tak w czasie bezpośredniego upadku na bark, kiedy ręka znajduje się blisko ciała, lub podczas upadku na dłoń lub łokieć. Takie sytuacje najczęściej zdarzają się u sportowców, którzy wielokrotnie upadają na kończynę górną np. w sportach walki. Zwichnięcie stawu barkowo-obojczykowego często zdarza się także w czasie wypadków w narciarstwie, kolarstwie, czyli wszędzie tam, gdzie prędkość jest duża.

W czasie upadku na bark może dojść do uszkodzenia więzadeł, torebki stawowej i mięśni stawu barkowo-obojczykowego, czyli wszystkich struktur, które zapewniają stabilność. Co więcej, możemy mieć do czynienia także ze złamaniem, dlatego tak ważna jest wykonanie zdjęcia RTG. Musimy także wykluczyć uszkodzeniem innych stawów tej okolicy. W czasie urazu barku bardzo często dochodzi do zwichnięcia stawu ramiennego, uszkodzenia obrąbka, czy stożka rotatorów. Niejednokrotnie zwichnięcie stawu barkowo-obojczykowego występuje jednocześnie z uszkodzeniem stawu mostkowo-obojczykowego. Dzieje się tak, ponieważ oba te stawy łączą obojczyk. Jeśli coś zadzieje się po jednej jego stronie, druga część także może ulec przesunięciu. Zauważcie, że cały kompleks barkowy jest jednością, wszystkie stawu pracują razem, dlatego bardzo często urazy tej okolicy są bardzo złożone. Często mamy do czynienia z uszkodzeniami kilku elementów jednocześnie. Dlatego tak ważne jest dokładne badanie kliniczne i dodatkowe badania obrazowe, które ocenią wszystkie elementy kompleksu barkowego.

Warto także wspomnieć, że niektórzy pacjenci mogą mieć pewne predyspozycje do pojawienia się uszkodzenia stawu barkowo-obojczykowego. Dzieje się tak u osób z uogólnioną hipermobilnością stawów, czyli w sytuacji, gdy kolagen jest słabszy, co niewątpliwie wpływa na wytrzymałość więzadeł. Możemy mieć tu do czynienia z Zespołem Ehlersa-Danlosa, ale także z wieloma innymi typami wiotkości stawów. Hipermobilny staw może ulec uszkodzeniu przy dużo mniejszej sile, czasem w czasie zupełnie niepozornego urazu. Predyspozycje do pojawienia się niestabilności po uszkodzeniu stawu barkowo-obojczykowego może dotyczyć także pewnej wrodzonej budowy stawu. Istnieje wiele typów budowy stawu, które różnią się pod względem nachylenia powierzchni stawowych. Okazuje się, że w sytuacji, gdy koniec barkowy obojczyka spoczywa na wyrostku barkowym łopatki istnieje większe prawdopodobieństwo wystąpienia niestabilności po urazie.

Zwichnięcie stawu barkowo-obojczykowego:

1.Objawy

zwichnięcie stawu barkowo obojczykowego6 1024x684 - Zwichnięcie stawu barkowo-obojczykowego- wszystko, co powinniście wiedzieć
Ból górnej części barku po urazie stawu barkowo-obojczykowego

Zwichnięcie stawu barkowo-obojczykowego łatwo rozpoznać w przypadku większych uszkodzeń. W takiej sytuacji patrząc na bark, widzimy charakterystyczne zniekształcenie, czyli przemieszczony obojczyk. W przypadku drobniejszych urazów bark może wyglądać z pozoru normalnie, niemniej jednak w czasie ruchu kończyny górnej pojawia się ból. Dolegliwości najczęściej umiejscowione są od góry barku. Zazwyczaj ból jest miejscowy, niemniej jednak przy większych uszkodzeniach może promieniować w stronę szyi, łopatki, a także w dół w kierunku łokcia. Co więcej, dotyk okolicy stawu barkowo-obojczykowego może być bardzo nieprzyjemny, często pojawia się także obrzęk.

zwichnięcie stawu barkowo-obojczykowego
Charakterystyczny wygląd barku po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego

2. Diagnostyka stawu barkowo-obojczykowego

Po pierwsze badanie kliniczne

Bezpośrednio po urazie barku należy zgłosić się do lekarza, który przeprowadzi badanie kliniczne. Na podstawie palpacji jego struktur, a także dodatkowych testów prowokacyjnych z dużym prawdopodobieństwem możemy stwierdzić, które ze stawów uległy uszkodzeniu. W drugiej kolejności pacjent wysyłany jest na badania dodatkowe. Obecnie mamy dostęp do różnorodnych form obrazowania narządu ruchu, a każdy z nich jest przydatny w diagnostyce innych uszkodzeń. Więcej na ten temat przeczytacie w moim wcześniejszym artykule.

Po drugie badania obrazowe

W przypadku większych urazów ocena uszkodzenia zazwyczaj jest prosta, a przesunięcie obojczyka możemy zaobserwować na RTG. Problem pojawia się przy mniejszych uszkodzeniach, gdy doszło do niewielkiego naderwania więzadeł i torebki stawowej, ale bez widocznego przesunięcia kości względem siebie. W takich sytuacjach często zwykłe zdjęcie RTG może być niewystarczające, ponieważ kiedy pacjent leży swobodnie, a ręka nie jest obciążona, może nie dochodzić do przesunięcia. W takich przypadkach niezbędne jest wykonanie zdjęcia z obciążeniem trzymanym w ręku. Często zalecam pacjentom wykonanie także badania USG, które może pokazać uszkodzenia więzadeł, torebki stawowej i obrzęk pourazowy.

zwichnięcie stawu barkowo-obojczykowego
Zwichnięcie stawu barkowo-obojczykowego

Nawet drobne urazy wymagają diagnostyki

Diagnostyka niestabilności stawu barkowo-obojczykowego jest bardzo ważna, także tych niewielkich. Dlaczego? Wytłumaczę to na przykładzie. Bardzo często spotykam sytuacje, gdzie pacjent ma podejrzenie uszkodzenia stawu barkowo-obojczykowego, ale standardowe zdjęcie RTG nie wykazuje żadnych odstępstw od normy. Pacjent nie ma więc bodźca do pracy, ćwiczeń, odpoczywa kilka tygodni i wraca do treningów. Niestety po kilku miesiącach np. przy drobnym upadku sprawa powtarza się, staw barkowo-obojczykowy znowu zaczyna boleć. Dzieje się tak, ponieważ prawdopodobnie w czasie pierwszego urazu doszło do bardzo małych uszkodzeń, które nie zostały uchwycone w czasie standardowych zdjęć RTG. Mogą ujawnić się one dopiero w trakcie znacznego obciążenia stawu.

2. Stopnie uszkodzenia stawu barkowo-obojczykowego

Do oceny stopnia uszkodzenia stawu barkowo-obojczykowego używa się specjalnie stworzonych skal. Dzięki nim możemy ocenić rodzaj i stopień uszkodzenia struktur stabilizujących. Jedną z popularniejszych jest skala wg. Rockwooda, który podzielił uszkodzenia na 6 stopni:

  1. Najmniejsze uszkodzenie, które dotyczy tylko naciągnięcia lub niewielkiego uszkodzenia więzadła barkowo-obojczykowego. Kości pozostają bez przemieszczenia, więzadło kruczo-obojczykowe nietknięte. Brak odczucia niestabilności w czasie badania stawu.
  2. Zerwanie więzadła barkowo-obojczykowego przy zachowanej ciągłości więzadła kruczo-obojczykowego. W czasie badania wyczuwamy delikatną niestabilność, ponieważ dochodzi do niewielkiego podwichania stawu. Przesunięcie obojczyka w kierunku górnym z poszerzeniem przestrzeni kruczo-obojczykowej nie większym niż 25%.
  3. Zerwanie więzadła barkowo-obojczykowego i kruczo-obojczykowego bez znacznego uszkodzenia powięzi mięśnia naramiennego i czworobocznego. Obojczyk przesunięty w górę w stosunku to wyrostka barkowego, co widoczne jest w czasie oglądania barku. Przestrzeń kruczo-obojczykowa poszerzona o 25-100%. Staw niestabilny
  4. Zerwanie więzadła barkowo-obojczykowego i kruczo-obojczykowego z tylnym przemieszczeniem obojczyka przez mięsień czworoboczny. Mięsień czworoboczny i naramienny oddzielają się od dystalnej części obojczyka.
  5. Zerwanie więzadeł powodujące znaczne przemieszczenie obojczyka do góry, dużo większe niż w typie 3. Poszerzenie przestrzeni kruczo-obojczykowej w zakresie 100-300%.
  6. Uszkodzenia powodują dolne przemieszczenie obojczyka pod wyrostek kruczy. Mięśnie czworoboczny i naramienny mogą, ale nie muszą być uszkodzone.

zwichnięcie stawu barkowo-obojczykowego
Typy uszkodzenia stawu barkowo-obojczykowego wg.Rockwooda

4. Leczenie stawu barkowo-obojczykowego

Właściwe postępowanie po urazie stawu barkowo-obojczykowego ma wpływ na przyszłość stawu. Nieprawidłowe leczenie może spowodować niestabilność stawu w przyszłości, co niesie za sobą prawdopodobieństwo pojawiania się bólu, kolejnych zwichnięć, uczucia przeskakiwania w stawie, a wszystko to może prowadzić do wcześniejszych zmian zwyrodnieniowych.

Decyzja o leczeniu zależy głównie od stopnia uszkodzenia. Leczenie zachowawcze, czyli rehabilitacja jest zarezerwowana tylko dla niewielkich uszkodzeń, typ I i II. Leczenie typu III podlega ciągłej debacie, niemniej jednak naszym kraju zazwyczaj lekarze decydują się na zabieg. Kolejna kwestia to także wiek, poziom aktywności pacjenta i choroby towarzyszące. Trochę inaczej podchodzimy do sportowców, szczególnie tych, którzy w czasie aktywności potrzebują bardzo mocnych i stabilnych barków. W takich przypadkach lekarze chętniej decydują się na zabieg. Niestabilność stawu

Temat rehabilitacji po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego jest bardzo obszerny, dlatego poruszę go w kolejnym artykule.

Zwichnięcie stawu barkowo-obojczykowego- wszystko, co powinniście wiedzieć
5 (100%) 2 votes