Dzisiejszy artykuł kieruje do wszystkich osób, które doświadczyły urazu stawu barkowo-obojczykowego. Opowiem Wam o leczeniu zachowawczym, czyli rehabilitacji. Właściwe działania w pierwszych miesiącach po uszkodzeniu są niezwykle istotne, ponieważ to właśnie od nich zależy przyszłość Waszych barków. Niewłaściwe postępowanie może doprowadzić do wielu powikłań, które mogą okazać się trudne w leczeniu wiele miesięcy po urazie.

Kilka słów o zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego

Staw barkowo-obojczykowy to połączenie pomiędzy wyrostkiem barkowym łopatki a końcem barkowym obojczyka. Jego ruchomość jest niewielka, jednakże bardzo istotna dla prawidłowej pracy całego kompleksu barkowego. Problemy ze stawem barkowo-obojczykowym nie są tak powszechne, jak w przypadku stawu ramiennego. Jego urazy najczęściej spotykamy u sportowców po bezpośrednim upadku na bark, prostą rękę lub łokieć. Rzadziej uszkodzenie pojawia się w trakcie nagłego szarpnięcia lub wygięcia barku. Niektóre osoby posiadają pewne predyspozycje do pojawienia się niestabilności pourazowej tego stawu, co może być związane ze specyficzną budową stawu. Więcej podstawowych informacji na temat zwichnięcia stawu barkowo-obojczykowego znajdziecie w moim poprzednim artykule.

Decyzja o leczeniu stawu barkowo-obojczykowego zależy głównie od stopnia jego uszkodzenia, ale także od wieku pacjenta i jego aktywności sportowej. Rozległość urazu najczęściej oceniana jest w skali Rockwooda, która określa 6 typów uszkodzenia. Na tej podstawie lekarz decyduje o leczeniu zachowawczym lub operacyjnym. Rehabilitacja przynosi bardzo dobre rezultaty w uszkodzeniach typu I i II. W przypadku urazów typu III sprawa nie jest jednoznaczna. W takich sytuacjach niektórzy lekarze są zwolennikami leczenia zachowawczego, nie zawsze jednak okazuje się ono skuteczne. Po 8-12 tygodniach rehabilitacji pacjent powinien przejść ponowne badanie lekarskie, które zdecyduje czy leczenie zachowawcze jest skuteczne.

staw barkowo-obojczykowego
Uszkodzenia stawu barkowo-obojczykowego dzielimy na 6 stopni wg skali Rockwooda

Rehabilitacja po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego

Indywidualny plan leczenia

Każdy uraz stawu barkowo- obojczykowego jest inny, dlatego nie znajdziecie jednego uniwersalnego planu rehabilitacji. W dzisiejszym artykule przedstawię Wam pewien schemat postępowania, który zawsze powinien być zmodyfikowany i dopasowany do danego przypadku. U niektórych bezpośrednio po urazie pojawia się duży obrzęk, a także znaczny ból, co ma niewątpliwy wpływ na wolniejsze tempo zdrowienia. Co więcej, w czasie urazu może dojść także do innych uszkodzeń. Okolica barku to kompleks kilku stawów, wielu mięśni, więzadeł i nerwów. Bardzo często uszkodzenia tej okolicy są złożone i wymagają bardzo dokładnej analizy.

W mojej opinii każdy uraz stawu barkowo-obojczykowego powinien być leczony pod kontrolą fizjoterapeuty, nawet ten I stopnia. W przypadku niewielkich uszkodzeń często pacjenci próbują wykonywać różnorodne ćwiczenia na własną rękę, co niejednokrotnie prowadzi do pewnych powikłań. Niestety uraz stawu barkowo-obojczykowego, nawet ten niewielki, potrafi powodować ograniczenia ruchomości. Specjalistyczna rehabilitacja po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego pozwoli w bezpieczny sposób odzyskać zakres ruchu, jednocześnie chroniąc gojące się struktury. Co więcej, fizjoterapeuta przygotuje odpowiednie ćwiczenia dostosowane do każdego etapu leczenia.

Ile trwa rehabilitacja po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego?

Decyzje o rozpoczęciu rehabilitacji podejmuje lekarz. W uszkodzeniach I i II nasze działania najczęściej rozpoczynamy już w pierwszym tygodniu po urazie. Jeśli pacjent używa ortezy, zazwyczaj możliwe jest zdejmowanie jej kilkakrotnie w ciągu dnia. W tym czasie wprowadzamy ćwiczenia i terapię manualną. W uszkodzeniach III stopnia, a także w sytuacjach, gdzie uraz jest złożony i dotyczy także innych stawów, lekarz może zalecić kontakt z fizjoterapeutą dopiero po odstawieniu ortezy.

Z pewnością zastanawiacie się, jak długo trwa leczenie stawu barkowo-obojczykowego? Czas rehabilitacji jest różnorodny, zależy od stopnia uszkodzenia, indywidualnego tempa gojenia tkanki i współistniejących uszkodzeń. W najmniejszych urazach pacjent wraca do sportu już po kilku tygodniach, w średnich po około 3 miesiącach. W uszkodzeniach III stopnia leczonych zachowawczo rehabilitacja może potrwać znacznie dłużej, około 6 miesięcy.

Szczególnie istotne są pierwsze tygodnie po urazie, a w uszkodzeniach II i III stopnia pierwsze 6 tygodni. Jest to czas gojenia się struktur stabilizujących staw barkowo-obojczykowy. Naszym głównym zadaniem w tym okresie jest zabezpieczenie stawu przed rozciąganiem i działaniem nadmiernych sił, ale jednocześnie niedopuszczenie do znacznego ograniczenia ruchomości. W tym czasie należy szczególnie uważać na dźwiganie, a także aktywności, które mogą doprowadzić do upadku na bark.

Orteza, czy zawsze jest potrzebna?

Orteza ma za zadanie odciążyć uszkodzone struktury stawu barkowo-obojczykowego i zabezpieczyć je przed nadmiernym rozciąganiem. Co więcej, pozwala ograniczyć dolegliwości bólowe bezpośrednio po urazie. Zazwyczaj orteza jest niezbędna w uszkodzeniach II i III stopnia. Czas stosowania unieruchomienia zewnętrznego w takich przypadkach różni się w zależności od poziomu bólu i współistniejących uszkodzeń. Zazwyczaj waha się od 3 do 6 tygodni.

Urazy I stopnia najczęściej leczymy bez ortezy, ponieważ nie mamy tu do czynienia z przerwaniem ciągłości więzadeł. Decyzja dotycząca unieruchomienia zależy głównie od poziomu dolegliwości. Możemy zrezygnować z unieruchomienia, jeśli leżenie na obu bokach nie wywołuje bólu, a pacjent bez większego problemu wykonuje proste codzienne czynności. Jeśli uraz I stopnia spowodował jednak większy stan zapalny, a ból utrudnia funkcjonowanie, lekarz może zalecić krótkotrwałe 3-10 dniowe stosowanie ortezy.

Taping medyczny

Bardzo pomocną formą odciążenia stawu barkowo-obojczykowego jest taping medyczny, czyli oklejanie okolic stawu specjalnymi taśmami. Mamy do dyspozycji różne techniki zakładania takich taśm, które dobieramy dla każdego pacjenta. Pewne sposoby oklejania są na tyle proste, że możecie stosować je w domu. W przypadku większych uszkodzeń (II, III stopnia) najczęściej korzystamy z taśm mniej elastycznych, czyli tapinu sztywnego. Taśmy elastyczne, czyli kinesiotaping wykorzystujemy w urazach I i II stopnia. W pierwszych tygodniach po urazie zazwyczaj zalecam pacjentom ciągłe noszenie taśm.

Taping ma wiele zalet. Jest to bardzo bezpieczna forma odciążania struktur stabilizujących staw, a co najważniejsze pozwala zabezpieczyć go przed pojawieniem się niestabilności. Co więcej, zmniejsza dolegliwości bólowe, równocześnie nie ograniczając ruchomości obręczy barkowej. Taping pozwala na swobodne wykonywanie ćwiczeń. Jeden ze sposób aplikacji kinesiotapingu znajdziecie na poniższym filmiku.



Zwichnięcie stawu barkowo-obojczykowego- praca nad zakresem ruchomości

Dlaczego uraz doprowadza do ograniczenia ruchomości?

Jednym z celów rehabilitacji po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego jest przywrócenie właściwego zakresu ruchu obręczy barkowej. Każdy uraz w mniejszym lub większym stopniu powoduje ograniczenie ruchomości kończyny górnej. Stan zapalny i pojawiający się obrzęk ma wpływ na usztywnienie struktur uszkodzonego stawu, ale także innych pobliskich elementów obręczy barkowej. Jest to jak najbardziej naturalna reakcja, która zapoczątkowuje proces leczenia. Organizm wytwarza sobie coś w rodzaju „naturalnego gipsu”, który ma uniemożliwić napinanie uszkodzonych struktur. Niestety takie zmiany nie zawsze ustępują samoistnie, co może spowodować trwałe ograniczenia funkcji kończyny górnej.

Przyjrzyjmy się bliżej zaburzeniom, jakie pojawiają się w wyniku urazu stawu barkowo-obojczykowego. Zauważcie, że obojczyk jest połączony z obu stron stawami. Kiedy dochodzi do zwichnięcia stawu barkowo-obojczykowego, dysfunkcja może pojawić się także po drugiej stronie, czyli w okolicy stawu mostkowo-obojczykowego. W rezultacie pacjent może odczuwać ból na obszarze całego obojczyka i przedniej stronie klatki piersiowej. Co więcej, w wyniku urazu najczęściej dochodzi także do zaburzenia biomechaniki łopatki. Bardzo często pacjent dodatkowo skarży się na bóle odcinka szyjnego oraz piersiowego. Ma to związek ze zwiększonym napięciem mięśni, które łączą wszystkie te elementy. Kompleksowa rehabilitacja po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego jest zatem niezwykle istotna. Pozwoli nie tylko zabezpieczyć staw barkowo-obojczykowy przed pojawieniem się niestabilności pourazowej, czy trwałych ograniczeń ruchomości, ale także uniknąć dolegliwości bólowym różnych obszarów obręczy barkowej i kręgosłupa w przyszłości.

Jak pracować nad ruchomością kompleksu barkowego?

Pracę nad ruchomością rozpoczynamy jak najszybciej. Oczywiście wszystko zależy od stopnia uszkodzenia stawu barkowo-obojczykowego i poziomu dolegliwości bólowych. W początkowym etapie zazwyczaj wykorzystujemy ćwiczenia w zamkniętych łańcuchach kinematycznych, czyli takie, gdzie dłoń oparta jest np. o ścianę. W takim ustawieniu wykonujemy ruchy obręczy barkowej. Tego typu zadania ruchowe są dużo bezpieczniejsze, powodują mniej bólu, pozwalają na zwiększenie ruchomości obręczy barkowej i przywrócenie prawidłowego ruchu łopatki.

rehabilitacja po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego
Ćwiczenie obręczy barkowej w zamkniętym łańcuchu kinematycznym

Kiedy dolegliwości są mniejsze, wprowadzamy ćwiczenie naprzemiennego unoszenia i opuszczania kończyny górnej. Jest to kierunek bezpieczny dla stawu barkowo-obojczykowego, niemniej jednak powinniśmy wprowadzać go zawsze do momentu pojawienia się dyskomfortu. Kierunki mniej bezpieczne, czyli powodujące większe obciążenie stawu barkowo-obojczykowego to: rotacja wewnętrzna ramienia, czyli ruchu sięgania dłonią w kierunku pleców, przywiedzenie horyzontalne ramienia, czyli sięganie dłonią przodem w kierunku przeciwnego barku, a także maksymalna elewacja kończy górnej, czyli uniesienie w końcowym zakresie ruchu. Powyższe ruchy powinny być wprowadzane uważnie i stopniowo, szczególnie w przypadku uszkodzeń III stopnia.

rehabilitacja po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego
Rotacja wewnętrzna ramienia

rehabilitacja po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego
Przywiedzenie horyzontalne ramienia
rehabilitacja po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego
Maksymalna elewacja kończyny górnej

Ćwiczenia są ważne, niestety często niewystarczające dla odzyskania pełnego zakresu ruchomości całej obręczy barkowej. W wielu przypadkach niezbędna może okazać się praca z rehabilitantem. W fizjoterapii dysponujemy różnego rodzaju technikami manualnymi, które pozwalają na bezpieczny i skuteczny sposób zwiększenia mobilności wszystkich połączeń obręczy barkowej. Dzięki specjalistycznym technikom możemy poprawić ruch pomiędzy obojczykiem a wyrostkiem barkowym. Uruchamiamy także inne stawy obręczy barkowej, pracujemy nad ruchem łopatki. Niektóre techniki manualne możemy rozpocząć bezpośrednio po zdjęciu ortezy. W początkowym etapie bardzo bezpieczne są techniki tkanek miękkich, w których przywracamy elastyczność mięśni i powięzi. Z tygodnia na tydzień wprowadzamy coraz więcej technik oddziałujących bezpośrednio na stawy.

rehabilitacja po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego
Terapia manualna- praca nad zakresem ruchu

Ćwiczenia wzmacniające

Uraz stawu barkowo-obojczykowego i zewnętrzne unieruchomienie powoduje zaniki mięśniowe, dlatego naszym kolejnym zadaniem jest przywrócenie odpowiedniego napięcia mięśni. Poza prostymi ćwiczeniami ruchowymi opisanymi w poprzednim rozdziale, staramy się jak najszybciej wprowadzić aktywności wzmacniające różne obszary obręczy barkowej. Proste ćwiczenia w pozycjach bezbólowych zazwyczaj możemy wprowadzać już w pierwszych dniach, czy tygodniach po urazie.

Najczęściej rozpoczynamy od ćwiczeń retrakcji, czyli opuszczania obręczy barkowej. Jest to jedno z bezpieczniejszych ćwiczeń dla stawu barkowo-obojczykowego, pozwala uruchomić dolną część mięśnia czworobocznego grzbietu, który razem z mięśniem na ramiennym pełnią funkcję czynnych jego stabilizatorów. Nie polecam jednak samodzielnego wprowadzania tego typu aktywności. Pozycja wyjściowa zawsze musi być dostosowana do danego pacjenta i stopnia uszkodzenia więzadeł.

Kiedy pacjent dość dobrze kontroluje łopatkę, wykorzystujemy ćwiczenia z obciążeniem zewnętrznym na początku z wykorzystaniem taśm oporowych. Wprowadzamy coraz więcej ćwiczeń mięśnia czworobocznego grzbietu i naramiennego. Rehabilitacja po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego to także praca nad siłą mięśniową całego kompleksu barkowego. Wzmacniamy stożek rotatorów oraz mięśnie stabilizujące łopatkę. W późniejszym okresie wprowadzamy zaawansowane ćwiczenia stabilizujące i funkcjonalne obręczy barkowej, specyficzne dla danej dyscypliny sportowej. Ćwiczenia mięśni są ważne, ale należy pamiętać, że główną funkcję stabilizacji omawianego stawu pełnią więzadła. Dlatego w mojej opinii stosowanie tapingu i zabezpieczenie gojących się więzadeł jest kwestią ważniejszą.

retrakcja obręczy
Przykładowe ćwiczenie retrakcji obręczy barkowej
stożek rotatorów
Przykładowe ćwiczenie mięśni stożka rotatorów
rehabilitacja po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego
Zaawansowane ćwiczenie stabilizujące obręcz barkową
Rehabilitacja po zwichnięciu stawu barkowo-obojczykowego
5 (100%) 1 vote