Zespół Ehlersa-Danlosa (EDS) to grupa zaburzeń tkanki łącznej spowodowana nieprawidłową syntezą kolagenu. Zaburzenie nie ma jednolitej postaci klinicznej, zarówno pod względem przyczyn, jak i objawów. Do tej pory sklasyfikowanych jest 12 różnych typów EDS. W wyniku zaburzenia dochodzi nie tylko do hipermobilność stawów. Możemy mieć także do czynienia z nadmierną elastycznością skóry, nieprawidłową budową naczyń, trudnym gojeniem ran, a nawet problemami z narządami wewnętrznymi.

Obecnie dysponujemy wieloma metodami pracy fizjoterapeutycznej, pozwalającej na bezpieczną i skuteczną pracę z pacjentem z EDS. Niestabilność stawów, jeden z częstszych objawów tego zaburzenia, powoduje przeciążenie elementów biernych stawu. Dochodzi także do wtórnego napięcia mięśni, które starają się „nadrobić” funkcję stabilizacji. W konsekwencji pacjenci mogą odczuwać zarówno osłabienie, ból, jak i napięcie czy sztywność. Pacjenci z EDS częściej doznają urazów stawów tj. skręceń czy zwichnięć, ponieważ słabsza tkanka ulega szybszemu uszkodzeniu. Typowa jest także nadwrażliwość na bodźce, co przy nieodpowiednim obciążeniu może zwiększać dolegliwości, a także zniechęcać pacjenta do wszelkich działań terapeutycznych.

EDS może wpływać na różne narządy, dlatego w procesie rehabilitacji musimy brać pod uwagę wszystkie symptomy zgłaszane przez pacjenta. Szczególną czujność należy zachować w przypadku objawów związanych z autonomicznym układem nerwowym, ciśnieniem i czynnością serca. Istotne są także problemy gastryczne tj. rozwolnienia, zaparcia, refluks ból brzucha, a także nietrzymanie moczu. Warto pamiętać o charakterystycznej budowie skóry u pacjentów z EDS, a także o chorobach współistniejących np. wrodzona łamliwość kości.

Zespół ehlersa-danlosa rehabilitacja
Wnikliwe badanie funkcjonalne jest kluczem do ustalenia planu rehabilitacji pacjenta z EDS



Zespół Ehlersa- Danlosa REHABILITACJA

Terapia osób z EDS to działania długoterminowe. Pewne ćwiczenia muszą towarzyszyć pacjentom nawet wiele lat. W dzisiejszym artykule wymienię 7 najważniejszych aspektów fizjoterapii w tej grupie:


1. Indywidualizacja planu ćwiczeń

Pacjent z EDS może prezentować typową postawę. Charakterystyczna jest także gorsza świadomość ciała, zaburzona koordynacja ruchowa czy zmniejszona tolerancja na ćwiczenia. Warto jednak zaznaczyć, że nie znajdziemy dwóch podobnych przypadków. Oczywiście EDS wpływa na kolagen całego organizmu, czyli wszystkie stawy. Niemniej jednak zazwyczaj pewne obszary ciała będą bardziej lub mniej problematyczne dla pacjenta. Możemy mieć od czynienia z nawykowym zwichnięciem stawów ramiennych, stawów stopy czy kolana. Często mogą zdarzać się przewlekłe bóle kręgosłupa, stóp czy kolan. Jedną z często nierozpoznawanych dysfunkcji w przebiegu EDS jest niestabilność górnych segmentów szyjnych. Znikoma wiedza na ten temat, trudności diagnostyczne, a także niecharakterystyczne objawy powodują, że rzadko kojarzone są z EDS. Dysfunkcja ta może powodować m.in. bóle i napięcie szyi, uporczywe bóle głowy, nudności, drętwienia twarzy, czy nawet problemy z przełykaniem.

Z powodu tak dużego zróżnicowania objawów w wyniku EDS, plan terapii musi by przygotowany indywidualnie. Dobór odpowiedniego postępowania wymaga wnikliwego badania funkcjonalnego. Dzięki analizie możemy dobrać nie tylko rodzaj ćwiczeń, ale także ustalić wielomiesięczny plan uwzględniający stopniowe wprowadzanie obciążenia.

2. Rodzaje ćwiczeń

W procesie rehabilitacji wykorzystujemy duże spektrum ćwiczeń: stabilizacyjnych, wzmacniających, propriorecepcji, a także ćwiczenia siłowe i wytrzymałościowe. Wielu terapeutów wykorzystuje metodę PNF. Tak naprawdę najlepsze rezultaty uzyskujemy, łącząc różne typy ćwiczeń.

Zespół ehlersa-danlosa rehabilitacja
Rehabilitacja w EDS obejmuje szereg metod ćwiczeń. Jedną z nich jest PNF

Często zaczynamy od prostych aktywności na macie. Stosujemy ćwiczenia koncentryczne i ekscentryczne; w początkowym etapie w małym zakresie ruchu. Oczywiście dobieramy je indywidualnie, ponieważ podstawą jest zabezpieczenie pacjenta przed zwichnięciami stawów. Staramy się jednak wprowadzać naturalne ruchy funkcjonalne. Pozwalają one lepszą pracę nad czynnościami dnia codziennego, pobudzanie układu nerwowego, torowanie ruchu, pracę nad czuciem głębokim i świadomością ciała.

A co z ćwiczeniami izometrycznymi? Oczywiście są one pomocne głównie w sytuacji bólu i znacznych niestabilności, szczególnie w początkowym etapie. Warto jednak pamiętać, że jeśli chcemy uzyskać lepszą funkcję stawu, nie jest to wystarczające działanie. Niestety często spotykam się z sytuacją, gdzie pacjenci ćwiczą tylko izometrię, ponieważ tego typu ćwiczenia są powszechnie zalecane przez lekarzy. Pamiętajmy, że nasze mięśnie na co dzień pracują głównie w ruchach koncentrycznych i ekscentrycznych, dlatego izometria nie przekłada się na funkcję dnia codziennego. W trakcie terapii warto wprowadzać także ćwiczenia z oscylacją, czyli szybkim naprzemiennym ruchem o małej amplitudzie. Pozwalają one na pobudzenie mięśni głębokich.

Zespół ehlersa-danlosa rehabilitacja
W terapii pacjenta z EDS łączymy różne formy ćwiczeń


3. Angażowanie wielu stawów w czasie ćwiczeń

Hipermobilność wpływa na wszystkie stawy, doprowadza do zaburzeń biomechanicznych całego narządu ruchu. Dlatego w trakcie naszych ćwiczeń staramy się angażować wszystkie stawy. Tylko w taki sposób pacjent będzie miał szansę lepiej funkcjonować w trakcie codziennych czynności. Jeśli pracujemy nad napięciem w obrębie stopy, jak najszybciej łączymy proste ćwiczenia z utrzymaniem równowagi, ruchem kończyn dolnych, a także górnych. Stopa płasko-koślawa, charakterystyczna dla pacjentów z EDS, ma przecież związek z ustawieniem kolan, bioder i miednicy.

4. Praca nad postawą

Pacjenci z EDS często przyjmują pozycję zwieszoną, zgarbioną. Charakterystyczne może być także, szczególnie w przypadku dzieci, splatanie i „wyginanie” rąk i nóg w czasie siedzenia czy stania. Są to podświadome reakcje, które pozwalają lepiej „poczuć” staw, mówiąc fachowo; wpływają na czucie głębokie. Dziecko z hipermobilnością wielostawową może mieć problem ze staniem bez ruchu. Dzięki ciągłemu ruszaniu i wyginaniu stawów zapewniają sobie odpowiednią stymulację. Możecie zauważyć także podobne zachowania w czasie siedzenia. Dziecko może zaplatać swoje kończyny o nogi krzesła, co także jest pewnego rodzaju bodźcowaniem.

Ruchy osoby z EDS mogą być nieskoordynowane, często „zbyt szybkie”, co wynika z problemu z wyhamowaniem ruchu. Często rodzice widzą, że z dzieckiem dzieje się coś niepokojącego, specjaliści nie potrafią jednak połączyć tych zachowań z EDS. Kiedy w czasie pierwszej wizyty stawiamy dziecko przed lustrem, zauważymy ciągłe ruchy dłoni i stóp, próby dociskania stóp do podłoża, zaciskania pięści, odchylania głowy na boki, kiwania się. Oczywiście zachowania takie są częste, warto jednak podkreślić, że nie występują u wszystkich pacjentów z hipermobilnością stawową.

Pacjenci z EDS prezentują różne wady postawy tj. skolioza, koślawość kolan, stopy płasko- koślawe. Osoby te często czują zmęczenie i ból, dlatego przyjmują zwieszoną postawę, garbiąc się. Siedzenie w pozycji zwieszonej powoduje, że elementy bierne stawów kręgosłupa u pacjenta są rozciągane. U osób z właściwą budową tkanki łącznej nie jest to aż tak duży problem, jak u pacjentów z EDS. W czasie rehabilitacji dbamy zatem o aktywizacje mięśni w czasie pozycji statycznych.

Zespół ehlersa-danlosa rehabilitacja
Praca nad postawą jest ważnym elementem terapii pacjentów z EDS



5. Stopniowe wprowadzanie obciążenia

Oczywiście zarówno w sporcie, jak i fizjoterapii zawsze dbamy o stopniowe wprowadzanie obciążenia. W przypadku pacjentów z EDS zasada ta jest jeszcze bardziej istotna. W wyniku nieprawidłowej budowy kolagenu i niestabilności wielostawowej dochodzi do mechanizmów, gdzie układ nerwowy staje się nadwrażliwy na bodźce. Takie pacjent może nie tolerować ucisku, a także zbyt intensywnych ćwiczeń. Dlatego w początkowym etapie zadania ruchowe są proste i nieobciążające. W mojej opinii bardzo istotny jest stały kontakt z terapeutą, dzięki czemu możemy kontrolować stan pacjenta i wprowadzać ewentualne zmiany.

6. Ortezy

Stosowanie ortez stawowych i stabilizatorów jest dość kontrowersyjne w przypadku pacjentów EDS. Niektórzy lekarze boją się jakiegokolwiek wspomagania, tłumacząc to możliwością osłabienia mięśni. Myślę, że powinniśmy spojrzeć na problem z trochę innej perspektywy. Głównym czynnikiem doprowadzającym do osłabienia jest stan zapalny i ból. Jeśli założenie ortezy pozwala na swobodniejsze funkcjonowanie, moim zdaniem warto. Zalecam stosowanie stabilizatorów głównie w momencie zaostrzenia objawów, a także na początku rehabilitacji. Ortezy okazują się szczególnie pomocne w przypadku pacjentów, którzy odczuwają strach przed aktywnością.

W przypadku pacjentów z EDS często stosujemy przygotowane dla konkretnego pacjenta wkładki do butów. Stopa to obszar, gdzie dochodzi do szczególnych nieprawidłowości w przypadku dysfunkcji kolagenu. Zaburzenia wysklepienia zazwyczaj są na tyle duże, że niezbędne jest zastosowanie wkładek.

7. Inne formy terapii

Pacjenci często pytają o inne formy działania, które mogą wspomóc proces terapii. Oczywiście fizjoterapia daje wiele różnorodnych możliwości, nie ma jednak skuteczniejszego sposobu walki z niestabilnością niż ćwiczenia.

Możemy stosować różne formy terapii manualnej. Szczególnie pomocne i bezpieczne są techniki tkanek miękkich, a także niektóre techniki stawowe. Nie jestem zwolenniczką wykonywania manipulacji stawów u pacjentów z EDS, szczególnie na odcinku szyjnym. W przypadku przewlekłego bólu pomocne mogą okazać się zabiegi z wykorzystaniem ciepła, a także kiesiotaping. Bardzo dobrym pomysłem w pracy ze stawami pacjentów z EDS jest zastosowanie flossingu medycznego, polegającego na owijaniu stawów specjalnymi taśmami gumowymi i wykonywania ruchów.

Zespół ehlersa-danlosa rehabilitacja
Metoda flossingu medycznego


REHABILITACJA W ZESPOLE EHLERSA-DANLOSA
4.9 (97.09%) 55 votes

Podobał Ci się artykuł? Udostępnij go proszę na Facebooku!

Ewelina Prekiel

Jestem fizjoterapeutką, której pasją jest ortopedia i wszystko, co związane z narządem ruchu. Inspiracją do pisania artykułów są moi pacjenci, ich codzienne problemy i pytania. Staram się w przystępny sposób wyjaśnić zagadnienia medyczne, zawsze w oparciu o najnowsze doniesienia naukowe i własne doświadczenia.