Jak leczyć rozcięgno podeszwowe?

Osoby zmagające się z przewlekłym bólem rozcięgna podeszwowego wiedzą, jak trudno wyleczyć to schorzenie. U niektórych pacjentów każda próba powrotu do sportu kończy się kolejnym zaostrzeniem objawów. Z moim obserwacji wynika, że wbrew pozorom dużo trudniej wyleczyć rozcięgno osoby starszej. Nie bez znaczenia jest tu gorsza jakość tkanki i możliwości regeneracyjne, a także częsta nadwaga u osób po 60 roku życia.

Rozcięgno podeszwowe to mało elastyczna struktura rozciągająca się od pięty do palców. Zbudowana jest z silnie zorganizowanych włókien kolagenowych. Jego funkcja polega głównie na wsparciu łuku podłużnego, amortyzacji wstrząsów oraz wpływie na właściwe przetaczanie stopy w czasie chodu. Różne czynniki przeciążające rozcięgno doprowadzają do pogrubienia i podrażnienia tkanki. W początkowej fazie pojawia się reakcja zapalna, która dość szybko może przejść w stan przewlekły. Ból trwający tygodnie, miesiące a w niektórych przypadkach nawet lata, nieprawidłowo nazywany jest zapaleniem rozcięgna. Powinniśmy określać je raczej jako zmiany degeneracyjne.

Jak leczyć rozścięgno podeszwowe
Przewlekły ból rozcięgna podeszwowego wynika ze zmian degeneracyjnych

 

Ból rozcięgna często umiejscawia się na środkowej części podeszwy stopy. Może także rozchodzić się w kierunku palców lub dotyczyć samej pięty. Bardzo często pacjenci mówią, że przy każdym kroku odczuwają szpilkę. Zazwyczaj objawy zaostrzają się rano, a pacjenci mają problem z pierwszymi krokami po wstaniu z łóżka. Na szczęście po rozchodzeniu ból zmniejsza się.

O przyczynach zmian degeneracyjnych rozcięgna podeszwowego można by pisać długo. W literaturze wymienia się przeróżne czynniki związane z budową stopy, przebytymi urazami, dysfunkcją innych stawów i oczywiście stopą płasko-koślawą. Osobiście podchodzę z dystansem do tych doniesień, ponieważ wszystkie te czynniki są tylko teoretyczne. Praktyka pokazuje, że nie ma bezpośredniej zależności pomiędzy budową stopy a występowaniem kontuzji przeciążeniowych. Ból rozcięgna zdarza się przede wszystkim biegaczom, którzy zbyt szybko zwiększają obciążenia treningowe. Dodatkowym czynnikiem jest tu nieprawidłowa rozgrzewka. Takie błędy treningowe najczęściej dotyczą amatorów, którzy chcą jak najszybciej poprawić swoją wydolność i trenują po prostu za dużo.

 

Jak leczyć rozcięgno podeszwowe – dawne podejście

Istnieje wiele pomysłów na leczenie rozcięgna. Niektórzy lekarze wykorzystują głównie zabiegi fizykoterapeutyczne tj. laser, ultradźwięki czy fala uderzeniowa. Inni stawiają na ćwiczenia rozciągające łydkę i podeszwę stopy. Popularne są także zabiegi polegające na pracy manualnej nad tkankami stopy i łydki. Wykorzystuje się tu różnorodne tzw. techniki tkanek miękkich. Dodatkowo pacjent wykonuje ćwiczenia w domu, np. rozmasowując podeszwę stopy na piłeczce tenisowej. Niektórzy fizjoterapeuci starają się także całościowo spojrzeć na pacjenta, ocenić jego stopy, biodra, miednice, szukając elementów, które teoretycznie mogą mieć wpływ na biomechanikę stopy. Kilka lat temu pojawiły się także badania pokazujące pozytywny wpływ ćwiczeń stabilizacyjnych zarówno tułowia, jak i kończyn dolnych na występowanie kontuzji rozcięgna podeszwowego.

 

Jak leczyć rozścięgno podeszwowe
Techniki manualne to jedna z możliwości leczenia rozcięgna podeszwowego

 

Wszystkie te podejścia są poniekąd prawidłowe i pomocne dla wielu pacjentów. Niestety pewna grupa osób nie czuje poprawy nawet po wielomiesięcznej rehabilitacji. Leczenie okazuje się szczególnie trudne i nieskuteczne u pacjentów, które zgłaszają się do fizjoterapeuty po miesiącach a nawet latach bólu.

 

Jak leczyć rozcięgno podeszwowe – obecne podejście

Badania przeprowadzone przez Rathleff pokazały nowe podejście do leczenia przewlekłego bólu rozcięgna podeszwowego. Metoda wykorzystuje ćwiczenia, które obciążają tą strukturę na zmianę w skurczu koncentrycznym i ekscentrycznym. Z biegiem czasu dodajemy coraz większe obciążenie. Wiele lat temu udowodniono pozytywny wpływ tego typu ćwiczeń na patologie ścięgien. Teraz ten sam mechanizm z pozytywnym skutkiem wykorzystujemy w zmianach degeneracyjnych rozcięgna podeszwowego.

Aby wykonać ćwiczenie (patrz zdjęcie poniżej) stajemy na skraju podestu, w warunkach domowych możemy użyć grubej książki. Pod palce wkładamy zwinięty ręcznik. W trakcie ćwiczenia wykonujemy wspięcie na palce OBUNÓŻ, a następnie odrywany nogę zdrową i wykonujemy bardzo powolne opuszczenie NA JEDNEJ NODZE. Grubość ręcznika dobieramy indywidualnie tak, aby w czasie wspięcia doszło do maksymalnego zgięcia grzbietowego palców. Na końcu fazy wspięcia nasze palce powinny być maksymalnie zgięte. Dzięki temu elementowi w czasie ćwiczenia wykorzystujemy tzw. mechanizm windlass. Jest to naturalnie występujące zjawisko polegające na „napięciu” rozcięgna w czasie fazy kontaktu stopy z podłożem. Dzięki temu łuk stopy podnosi się, kości zbliżają do siebie, a stopa staje się bardziej sztywna i stabilna, co pozwala na lepsze przetoczenie.

 

 

 

Ćwiczenie wykonujemy co drugi dzień przez okres 3 miesięcy. W tym czasie dokonujemy zmian w liczbie serii i powtórzeń:

0-2 tygodni          12 powtórzeń w 3 seriach

2-4 tydzień          10 powtórzeń w 4 seriach z dodatkowym obciążeniem. Najprościej  nałożyć na plecy plecak z kilkoma książkami. Ciężar plecaka dobieramy indywidualnie.

4-6 tydzień          8 powtórzeń w 5 seriach ze zwiększeniem obciążenia, dodajemy kolejne książki do plecaka.

6-12 tydzień         8 powtórzeń w 5 seriach, możemy dodawać coraz większe obciążenie, czyli coraz więcej książek do plecaka 🙂

 

Dodatkowe zalecenia dotyczące ćwiczenia:

  • Ważne, aby zmotywować pacjenta do 3 miesięcznego okresu ćwiczeń. Ze względu na tak długi czas niektórzy przerywają trening w połowie, ponieważ czują, że dolegliwości wyraźnie się zmniejszyły. Niestety w takiej sytuacji możemy mieć do czynienia z bardzo szybkim nawrotem bólu
  • W czasie wykonywania ćwiczenia możemy czuć niewielki ból, dolegliwości nie powinny jednak bardzo się zaostrzać, pogorszenie nie powinno także pojawić się w przeciągu następnych 24h
  • Zaleca się unikać innych aktywności, które zaostrzają dolegliwości
  • Zaleca się przerwę w treningu biegowym, dopóki ból nie minie na minimum 4 tygodnie, oraz będziemy w stanie przejść 10km bez wystąpienia dolegliwości. Ból nie może także pojawić się na drugi dzień rano po długim spacerze
  • Twórcy metody zalecają używania wkładek żelowych w ciągu dnia, szczególnie w okresie leczenia

 

Jak leczyć rozcięgno podeszwowe – działanie treningu obciążającego

Faktem jest, że trening obciążający rozcięgno podeszwowe pomaga w leczeniu. Nie do końca wiadomo jednak, dlaczego tak się dzieje. Niektóre teorie mówią o wpływie obciążenia na stymulacje wytwarzanie kolagenu, który jest budulcem rozcięgna. Tkanka staje się silniejsza i lepiej zorganizowana, mikrouszkodzenia wypełniają się. Niektórzy zwracają także uwagę, że ćwiczenie zwiększa zakres ruchu zgięcia i wyprostu stawu skokowego oraz siłę mięśni wewnętrznych stopy. Zjawisko wciąż jest badane.

 

Jeśli cierpicie z powodu przewlekłego bólu rozcięgna podeszwowego, porozmawiajcie ze swoim lekarzem lub fizjoterapeutą o możliwości wprowadzenia dodatkowego bodźca jakim jest ćwiczenie zaprezentowane w artykule 🙂

Ewelina Prekiel

Jak leczyć rozcięgno podeszwowe – nowe podejście
5 (100%) 5 votes