Postanowiłam poruszyć temat fibromialgii, ponieważ jest to jedna z bardziej tajemniczych i kontrowersyjnych chorób. Pacjenci często odwiedzają wielu specjalistów, zanim postawiona zostanie prawidłowa diagnoza. Zazwyczaj mają przeprowadzane różnorodne badania laboratoryjne i obrazowe, które nie pokazują żadnych nieprawidłowości. Pomimo że fibromialgia powoduje ból narządu ruchu, nie jest spowodowana uszkodzeniami mięśni czy stawów. Jej przyczyna najprawdopodobniej jest związana z funkcjonowaniem ośrodkowego układu nerwowego, jego nadpobudliwością i nieprawidłową interpretacją bólu.

Fibromialgia- objawy

Uogólniony ból narządu ruchu

Fibromialgia jest trudna w diagnostyce, ponieważ jej objawy są niecharakterystyczne. Co to oznacza w praktyce? Weźmy pod uwagę pierwszy i najczęściej występujący w tej chorobie objaw, czyli uogólniony ból narządu ruchu. Fibromialgia bardzo często zaczyna się dość niewinnie od bólu kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego. Z czasem dolegliwości pojawiają się jednak także w innych miejscach: kończynach, tułowiu, miednicy, a nawet twarzy i głowie. Pacjenci mają wrażenie, jakby ból rozprzestrzeniał się, jakby coś niepokojącego działo się z całym ciałem. Niestety osoby, które zgłaszają się z tego typu objawami, nie do końca są zrozumiane przez lekarza. Pacjenci nie zawsze potrafią dobrze opisać swoich dolegliwości. Co więcej, „ogólny” ból narządu ruchu może pochodzić z tak wielu chorób czy dysfunkcji, że lekarze czują się trochę zagubieni, nie wiedzą, od czego zacząć, jakie badania wykonać w pierwszej kolejności.

Co jeszcze charakteryzuje fibromialgię? Z pewnością zmienne natężenie dolegliwości. Pacjent najczęściej zgłasza okresowe kilkutygodniowe lub miesięczne okresy zaostrzenia. U niektórych objawy mogą zmieniać się z dnia na dzień, a pacjent nigdy nie wie, czego może się spodziewać. Zaostrzenia dolegliwości mogą wiązać się także z pewnymi czynnikami np. stresem psychicznym czy zmianą pogody. Czasem jednak ból zwiększa się niespodziewanie bez żadnego wyraźnego bodźca, co może mieć związek np. wahaniami hormonalnymi.

Jedną z bardziej charakterystycznych cech fibromialgii jest także zmienna lokalizacja dolegliwości. Kolejne tygodnie mogą przynosić coraz to inne obszary bólowe. Rzadziej objawy koncentrują się w stałych kilku miejscach. Jak widzicie, symptomy fibromialgii są bardzo niecharakterystyczne, można powiedzieć: wręcz „dziwne”. Różnią się one pod względem lokalizacji, natężenia i czasu występowania. Każdy pacjent doświadcza tej choroby w odmienny sposób. Niektórzy funkcjonują z nią całkiem dobrze, u innych ból jest tak silny, że w okresach zaostrzenia problemem staje się wstanie z łóżka.

niepokojące objawy ból kręgosłupa1 1024x683 - Fibromialgia- tajemnicza choroba powodująca ból narządu ruchu
Fibromialgia bardzo często rozpoczyna się od bólu kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego

Nadwrażliwość bólowa

Pacjent z fibromialgią doświadcza bólu, którego nie rozumie. Okazuje się, że lekki dotyk czy ucisk wywołuje bardzo nieprzyjemne objawy. Dzieje się tak, ponieważ choroba ta ma związek z nadwrażliwością bólową, czyli nieadekwatną odpowiedzią układu nerwowego na bodźce. To, co w normalnych warunkach jest neutralne, w przypadku fibromialgii może zaostrzać dolegliwości. Nadwrażliwość bólowa często utrudnia wszelkie formy masażu lub fizjoterapii, szczególnie w sytuacji, gdzie ucisk jest mocny. Co więcej, drażniąca okazuje się ciasno zapięta bluzka, klepanie po plecach czy szew w spodniach. Pacjenci zauważają wszystko to, co kiedyś nie sprawiało żadnego problemu, każdy dotyk ciała.

Nadwrażliwość bólowa często wywołuje także zjawisko nietolerancji wysiłkowej, która może powodować zwiększenie dolegliwości po aktywności fizycznej. W takiej sytuacji podczas wysiłku pojawiają się różnorodne nieprzyjemne objawy np. uczucie słabości i nadmierne zmęczenie. Warto zaznaczyć, że pacjenci z fibromialgią bardzo różnie reagują na aktywność fizyczną. Możemy wyodrębnić tu 3 charakterystyczne grupy. Pierwsza to osoby, u których ruch jest lekarstwem. Wszelki wysyłek nawet ten bardzo intensywny przynosi ulgę w bólu. Druga to pacjenci, którzy czują się dobrze po delikatnych aktywnościach, niestety bardzo intensywne sporty przynoszą pogorszenie objawów. Trzecia grupa to osoby, które czują się gorzej po każdym wysiłku, nawet krótkim spacerze. Oczywiście taka nietolerancja wysiłkowa może być zmienna w zależności od nasilenia fibromialgii. Obserwacja reakcji pacjenta i jego objawów po aktywności fizycznej jest bardzo ważna, ponieważ pozwala dobrać odpowiednie ćwiczenia podczas leczenia.

Nadwrażliwość bólowa to objaw charakterystyczny nie tylko dla fibromialgii. Może być wynikiem także innych chorób i dysfunkcji. W takich przypadkach zawsze powinniśmy wykluczyć tężyczkę, która poza skurczami czy parastezjami może objawiać się także nadwrażliwością na dotyk, ucisk czy wysiłek fizyczny. Zjawisko nadwrażliwości bólowej często obserwujemy także u pacjentów hipermobilnych (np. w Zespole Ehlersa-Danlosa), gdzie w wyniku wielu mikrouszkodzeń tkanki łącznej dochodzi do zespołu aktywacji komórek tucznych. Tego typu objawy pojawiają się dość często w wyniku znacznych niedoborów witaminy D, odwodnienia, problemów z nerkami, zaburzeń hormonalnych, chorób psychicznych czy boreliozy.

Inne objawy towarzyszące bólowi

Fibromialgię kojarzymy głównie z bólem mięśni czy stawów. Niestety jest to choroba ogólnoustrojowa, wpływająca na odczucia w całym organizmie. Fibromialgia pośrednio i bezpośrednio ma związek ze sferą psychiczną, o czym przeczytacie w kolejnym rozdziale. Nieprawidłowe stężenie neurotransmiterów doprowadza zarówno do uogólnionego bólu, jak i stanów depresyjnych, lękowych i innych tego typu zburzeń. Zmiany te dodatkowo powodują problemy ze snem, zespół niespokojnych nóg, a także migreny.

Poza uogólnionym bólem mieśniowo-stawowym fibromialgia wywołuje uczucie sztywności ciała, osłabienie, ciągłe zmęczenie, a w niektórych przypadkach także przyćmienie świadomości. Często towarzyszy jej zespół jelita drażliwego, problemy z wypróżnianiem czy uczucie częstej potrzeby oddawania moczu. W wyniku choroby może pojawić się także tachykardia, czyli przyśpieszona praca serca, zawroty i bóle głowy, okresowe duszności, potliwość i suchość w jamie ustnej, uczucie zimnych rąk i stóp, nadwrażliwość na światło. Jak widzicie, objawy są bardzo różne, co sprawia, że pacjenci zmagający się z fibromialgią mają wykonywaną diagnostykę często w kierunku kilkudziesięciu różnych zaburzeń.

Fibromialgia- przyczyny rozregulowania układu nerwowego

Objawy fibromialgii są naprawdę różnorodne, a pacjent ma wrażenie, jakby cały organizm funkcjonował nieprawidłowo. Niestety taki niecharakterystyczny obraz choroby sprawia, że trudno postawić diagnozę. Bardzo często pacjenci wykonują setki badań, a na końcu lekarz stwierdza objawy psychosomatyczne i wysyła daną osobę do psychiatry. Niejednokrotnie spotkałam się z sytuacją, gdzie dopiero psychiatra postawił odpowiednią diagnozę.

Istnieje wiele hipotez na temat przyczyn fibromialgii. Najbardziej prawdopodobne mówią o związku tej choroby z nieprawidłowych funkcjonowaniem ośrodkowego układu nerwowego. Kiedy mózg niewłaściwie interpretuje bodźce zewnętrzne, pacjent zaczyna odczuwać ból, którego tak naprawdę nie powinien czuć. Fachowo mówimy o zaburzonej modulacji bólowej. Specjalistyczne badania pacjentów z fibromialgią pokazują nieprawidłową ilość serotoniny w mózgu, surowicy i płynie mózgowo-rdzeniowym, podwyższoną ilość substancji P (neuropeptydu uwalnianego z włókien nerwowych) w rdzeniu kręgowym, a także zaburzenia ilości kortyzolu, hormonu DHEA i melatoniny. Wszystko to doprowadza do zjawiska sensytyzacji ośrodkowej, która zwiększa pobudliwość pewnych obszarów rdzenia kręgowego.

Pomimo że znane są zmiany zachodzące w ośrodkowym układzie nerwowym pacjentów z fibromialgią, nie wiemy w 100%, dlaczego do nich dochodzi. Podejrzewa się, że podłożem dysfunkcji może być psychika i przeżycia pacjenta, które doprowadzają do zaburzenia stężenia neurotransmiterów. Sprawa nie jest jednak oczywista. Z pewnością fibromialgia pojawia się częściej w rodzinach, gdzie obserwuje się różnorodne choroby psychiczne. Co więcej, ból bardzo często współistnieje z zaburzeniami nastroju, lękami i depresją. Patrząc jednak z drugiej strony, zmaganie się z uogólnionym bólem ciała może wtórnie doprowadzić do zaburzeń nastroju. Nie ważne gdzie jest początek, fibromialgia niewątpliwie ma wiele wspólnego z psychologią i psychiatrią. Większość pacjentów przyjmuje zatem leki antydepresyjne, które zazwyczaj przynoszą poprawę.

fibromialgia1 1024x683 - Fibromialgia- tajemnicza choroba powodująca ból narządu ruchu

Fibromialgia może mieć swoje podłoże w genetyce. Odpowiedzialny za rozwój choroby może być gen 5-HTT wpływający na nieprawidłowe uwalnianie serotoniny. Nie wszyscy naukowcy do końca zgadzają się jednak z teoriami dotyczącymi związku fibromialgii z psychiką czy genetyką. Niektórzy szukają innych wytłumaczeń rozregulowania mechanizmu odczuwania bólu, szukają czynników związanych z infekcjami i stanami zapalnymi. W 2017 Backryd zbadał pacjentów z fibromialgią, określając 92 proteiny zapalne. Pokazał związek przewlekłych stanów zapalnych z pojawieniem się uogólnionego bólu narządu ruchu. Jego teoria jest przeciwstawna do dotychczasowej wiedzy na temat fibromialgii. Dawniej uważano, że jest to choroba niezapalna. Myślę, że te wszystkie niezgodności wynikają z faktu, że fibromialgia jest pewnym objawem, mechanizmem, nieprawidłową reakcją układu nerwowego. Z pewnością jej przyczyny mogą być różnorodne.

Inne przyczyny uogólnionego bólu narządu ruchu

Wiemy już, że fibromialgia to choroba wynikająca ze zmian w funkcjonowaniu układu nerwowego. Zwróćmy uwagę na jeszcze jedną kwestię. Istnieje wiele chorób, które także doprowadzają do uogólnionego bólu narządu ruchu, a w konsekwencji mogą rozregulowywać mechanizmy powstawania bólu. Takich chorób i stanów organizmu jest naprawdę dużo, a wiele z nich nie jest jednak do końca poznana. Dla przykładu wyobraźmy sobie sytuacje, gdy brakuje nam w organizmie witaminy D i magnezu. W konsekwencji możemy odczuwać bóle kostno-mięśniowe. Odpowiednia suplementacja pozwala na pozbycie się dolegliwości. Jeśli jednak taki stan trwa latami, ośrodkowy układ nerwowy rozregulowuje się, a suplementacja może tak szybko nie pomóc. Jeśli uogólniony ból narządu ruchu jest wynikiem innej stwierdzonej choroby czy dysfunkcji, mówimy o tzw. fibromialgii wtórnej.

Najczęstszych przyczyn fibromialgii wtórnej:

Zespół bólu mięśniowo-powięziowego

Bardzo wiele czynników wpływa na zmiany w układzie mięśniowo-powięziowym: wszelkie dawne urazy, stany zapalne, zmiany hormonalne, choroby narządów wewnętrznych, a nawet fakt szybkiego wzrostu w dzieciństwie. Nasz system powięziowy jest jednością, dlatego napięcia czy usztywnienia tkanek mogą przenosić się z miejsca na miejsce. Dla przykładu skręcenie kostki w dzieciństwie może spowodować usztywnienia powięzi, które po latach zaburzają pracę kręgosłupa. Napięcia przenoszą się po całym organizmie, a po dłuższym czasie mogą obejmować naprawdę wiele obszarów.

Hipermobilność i Zespół Ehlersa-Danlosa (EDS)

Zwiększona ruchomość wielu stawów zazwyczaj jest cechą wrodzoną wynikającą z nieprawidłowej budowy kolagenu. Jej przyczyną może być Zespół Ehlersa-Danlosa (EDS). Staw z nadmiernym zakresem ruchu ulega mikrouszkodzeniom, co wpływa na pojawienie się stanów zapalnych. W konsekwencji pacjenci odczuwają ból narządu ruchu, doświadczają różnorodnych dysfunkcji narządów wewnętrznych i układu nerwowego. Problem może pojawiać się wszędzie tam, gdzie występuje kolagen. Więcej na temat EDS przeczytacie w moim wcześniejszym artykule.

Choroby reumatoidalne

Choroby reumatoidalne mają podłoże autoimmunologiczne. Atakują przede wszystkim narząd ruchu, powodując stany zapalne i upośledzenie funkcji stawów i mięśni. W początkowym etapie choroby są niejednokrotnie trudne do zdiagnozowania. Jedną z przykładowych jest toczeń, który obok innych objawów wywołuje bóle i zapalenia wielu stawów, bóle głowy czy zmęczenie. Może zatem przypominać klasyczną fibromialgię.

Zaburzenia psychiczne

Zaburzenia psychiczne i psychologiczne wpływają na rozregulowanie mechanizmu odczuwania bólu w wyniku zmniejszenia ilości neuroprzekaźników.

Schorzenia kręgosłupa

W mojej praktyce zawodowej często spotykam sytuację, gdzie pacjenci z wielopoziomowymi zmianami kręgosłupa mają postawioną diagnozę fibromialgii. Wynika to z faktu, że takie osoby odczuwają dolegliwości w wielu obszarach jednocześnie. Cierpią nie tylko z powodu bólu kręgosłupa, ale w wyniku podrażnienia korzeni nerwowych objawy pojawiają się także w kończynach. W sytuacji przewlekłych problemów bólowych kręgosłupa bardzo często dochodzi do zjawiska sensytyzacji i rozprzestrzeniania się bólu.

Niedobory witaminy D

Niedobory witaminy D to problem większości Polaków. Objawy mogą być bardzo podobne do tych obecnych w fibromialgii: bóle mięśni, kości, osłabienie, a nawet depresja.

Tężyczka

Tężyczka najczęściej związana jest z niedoborem magnezu lub wapnia, powoduje nadpobudliwość nerwowo-mięśniową i silniejsze odczuwanie bólu. Więcej informacji na jej temat znajdziecie w moim wcześniejszym artykule.

KPU

Kryptopiroluria (KPU) jest nieznanym zaburzeniem metabolizmu hemu, bardzo ważnym w kontekście uogólnionego bólu stawów. Więcej informacji znajdziecie w moim kolejnym artykule.

Borelioza

Borelioza atakuje stawy i układ nerwowy, może być także przyczyną tężyczki. Zachęcam do zapoznania się z artykułem na temat związku boreliozy z bólem stawów.

Celiakia

Celiakia, czyli nietolerancja glutenu zazwyczaj powoduje problemy gastryczne. W niektórych przypadkach jej objawy mogą być jednak niespecyficzne. Jednym z takich symptomów są właśnie bóle mięśni, które często błędnie diagnozowane są jako fibromialgia.

Zespół Aktywacji Komórek Tucznych (MCAS)

MCAS wynika z nieprawidłowej funkcji układu odpornościowego. Może wpływać na pojawienie się bólu narządu ruchu i nieprawidłowej reakcji na bodźce np. na wysiłek fizyczny. Wszystkie najważniejsze informacje na ten temat znajdziecie w moim kolejnym artykule.

Fibromialgia- jak zdiagnozować chorobę?

Kiedy możemy zatem mieć pewność, że pacjent cierpi z powodu fibromialgii? Niestety diagnoza nie jest prosta, wymaga bardzo wnikliwej analizy pacjenta i wykluczenia innych przyczyn dolegliwości. Najważniejsze to trafić na dobrego lekarza ogólnego z holistycznym podejściem do pacjenta.

Naukowcy wielokrotnie starali się stworzyć narzędzia, które ułatwią diagnozę fibromialgii. W latach 90 przyjęto pewien schemat badania pacjenta polegający głównie na ocenie charakterystycznych obszarów bólu. W trakcie wizyty po wnikliwym wywiadzie lekarz uciskał punkty przedstawione na poniższym schemacie. Przyjęto, że jeśli co najmniej 11 z nich jest tkliwe na ucisk, możemy podejrzewać fibromialgię. Z doświadczenia wiem, że ocena takich punktów nie jest do końca oczywista. Skąd możemy wiedzieć, kiedy dany punkt uznać za tkliwy? Jak mocno ucisnąć? Jak interpretować reakcję pacjenta? Co więcej, punkty te mogą być bolesne w wyniku innych chorób. Wiele osób cierpi przecież z powodu schorzeń kręgosłupa i stawów obwodowych jednocześnie np. osoby starsze z zaawansowaną chorobą zwyrodnieniową. Punkty mogą być także bardziej bolesne w przypadku pacjentów z uogólnioną nadwrażliwością tkanki.

fibromialgia - Fibromialgia- tajemnicza choroba powodująca ból narządu ruchu
Charakterystyczne punkty bolesne oceniane w fibromialgii. źródło:https://lakeviewintegrativemedicine.com/dealing-with-fibromyalgia-is-no-simple-task/

Obecnie wielu lekarzy odchodzi od badania uciskowego i stosuje pewien schemat rozumowania, który może przybliżyć nas do diagnozy fibromialgii. Taki sposób oceny został przedstawiony w artykule W. Samborskiego. Założenia metody: 1) wykluczenie innych powodów dolegliwości, 2) ocena zgłaszanych przez pacjenta obszarów bólowych, 3) ocena dodatkowych objawów. Myślę, że powyższa metoda jest pomocne, ale w warunkach polskiej służby zdrowia jego zastosowanie może okazać się dość trudne. Problem polega na tym, że wykluczenie innych przyczyn uogólnionego bólu narządu ruchu jest niejednokrotnie utrudnione, a w przypadku braku dostępu do lekarzy wielu specjalności czasem niemożliwe.

Diagnozowanie pacjentów z uogólnionym bólem narządu ruchu wymaga wielomiesięcznego kontaktu z pacjentem, wykonywania wielu badań laboratoryjnych i obrazowych, które wykluczą inne przyczyny bólu. Oczywiście istnieją pewne cechy charakterystyczne objawy opisane w poprzednich rozdziałach, które mogą nam sugerować fibromialgię. Postawienie właściwej diagnozy bywa jednak trudne.

Podobał Ci się artykuł? Udostępnij go proszę na Facebooku!

Ewelina Prekiel

Jestem fizjoterapeutką, której pasją jest ortopedia i wszystko, co związane z narządem ruchu. Inspiracją do pisania artykułów są moi pacjenci, ich codzienne problemy i pytania. Staram się w przystępny sposób wyjaśnić zagadnienia medyczne, zawsze w oparciu o najnowsze doniesienia naukowe i własne doświadczenia.

Privacy Preference Center