Postanowiłam poruszyć temat fibromialgii, ponieważ jest to jedna z najbardziej tajemniczych i kontrowersyjnych chorób. Pacjenci bardzo często odwiedzają wielu specjalistów, zanim postawiona zostanie prawidłowa diagnoza. Zazwyczaj mają przeprowadzane różnorodne badania laboratoryjne i obrazowe, które nie pokazują żadnych nieprawidłowości. Pomimo że fibromialgia powoduje ból narządu ruchu, nie jest spowodowana uszkodzeniami mięśni czy stawów. Jej przyczyna najprawdopodobniej jest związana z funkcjonowaniem ośrodkowego układu nerwowego, jego nadpobudliwości i nieprawidłowej interpretacji bólu.

Fibromialgia- objawy

Uogólniony ból narządu ruchu

Fibromialgia jest trudna w diagnostyce, ponieważ jej objawy są niecharakterystyczne. Co to oznacza w praktyce? Weźmy pod uwagę pierwszy i najczęściej występujący w tej chorobie objaw, czyli uogólniony ból narządu ruchu. Fibromialgia bardzo często zaczyna się dość niewinnie od bólu kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego. Z czasem dolegliwości pojawiają się jednak także w innych miejscach: kończynach, tułowiu, miednicy, a nawet twarzy i głowie. Pacjenci mają wrażenie, jakby ból rozprzestrzeniał się, jakby coś niepokojącego działo się z całym ciałem. Niestety osoby, które zgłaszają się z tego typu objawami, nie do końca są zrozumiane przez lekarza. Po pierwsze, nie zawsze potrafią dobrze opisać pojawiających się dolegliwości. Po drugie, taki „ogólny” ból narządu ruchu może pochodzić z tak wielu chorób czy dysfunkcji, że lekarze czują się trochę zagubieni, nie wiedzą, od czego zacząć, jakie badania wykonać w pierwszej kolejności.

Co jeszcze charakteryzuje fibromialgię? Z pewnością zmienne natężenie dolegliwości. Pacjent najczęściej zgłasza okresowe kilkutygodniowe lub miesięczne okresy zaostrzenia. U niektórych objawy mogą zmieniać się z dnia na dzień, a pacjent nigdy nie wie, czego może się spodziewać. Zaostrzenia dolegliwości mogą wiązać się także z pewnymi czynnikami np. stresem psychicznym czy zmianą pogody. Czasem jednak ból zwiększa się niespodziewanie bez żadnego wyraźnego bodźca, co może mieć związek z pewnymi zmianami wewnątrz naszego ciała np. wahaniami hormonalnymi.

Jedną z bardziej charakterystycznych cech fibromialgii jest także zmienna lokalizacja bólu. Kolejne tygodnie mogą przynosić coraz to inne obszary pojawiania się dolegliwości. Rzadziej bóle koncentrują się raczej w stałych kilku miejscach. Jak widzicie, objawy fibromialgii są bardzo niecharakterystyczne, można powiedzieć: wręcz „dziwne”. Różnią się one pod względem lokalizacji, natężenia i czasu występowania. Każdy pacjent doświadcza tej choroby w odmienny sposób. Niektórzy funkcjonują z nią całkiem dobrze, u innych ból jest tak silny, że w okresach zaostrzenia problemem staje się wyjście z łóżka.

fibromialgia
Fibromialgia bardzo często zaczyna się od bólu kręgosłupa szyjnego i lędźwiowego

Nadwrażliwość bólowa

Pacjent z fibromialgią doświadcza bólu, którego nie rozumie. Okazuje się, że lekki, dotyk czy ucisk wywołuje bardzo nieprzyjemne objawy. Dzieje się tak, ponieważ choroba ta ma związek z nadwrażliwością bólową, czyli nieadekwatną odpowiedzią układu nerwowego na bodźce. To, co w normalnych warunkach jest neutralne, w fibromialgii może zaostrzać dolegliwości. Nadwrażliwość bólowa często utrudnia wszelkie formy masażu lub fizjoterapii, szczególnie w sytuacji, gdzie ucisk jest mocny. Co więcej, drażniąca okazuje się ciasno zapięta bluzka, klepanie po plecach czy szew w spodniach. Pacjenci zauważają wszystko to, co kiedyś nie sprawiało żadnego problemu, każdy dotyk ciała.

Nadreaktywność bólowa może wpływać także na zjawisko nietolerancji wysiłkowej. Pojęcie te oznacza zwiększenie dolegliwości bólowych po aktywności fizycznej. Może być także związane z uczuciem słabości lub pojawianiem się innych nieprzyjemnych odczuć po wysiłku. Warto zaznaczyć, że pacjenci z fibromialgią bardzo różnie reagują na wysiłek. Możemy wyodrębnić tu 3 charakterystyczne grupy. Pierwsza to osoby, które tolerują każdą aktywność, a wszelki ruch fizyczny, nawet ten bardzo intensywny przynosi ulgę w bólu. Druga to pacjenci, którzy czują się dobrze po delikatnych aktywnościach, niestety bardzo intensywne sporty przynoszą pogorszenie objawów. Trzecia grupa to osoby, które czują się gorzej po każdym wysiłku, nawet krótkim spacerze. Oczywiście taka nietolerancja wysiłkowa może być zmienna w zależności od nasilenia fibromialgii. Obserwacja reakcji pacjenta i jego objawów po aktywności fizycznej jest bardzo ważna, ponieważ pozwala dobrać odpowiednie środki wspomagania leczenia.

Nadwrażliwość bólowa to nie tylko objaw fibromialgii, może być wynikiem innych chorób. Zawsze powinniśmy wykluczyć tężyczkę, która poza skurczami czy parastezjami może objawiać się także nadwrażliwością na dotyk, ucisk czy wysiłek fizyczny. Zjawisko nadwrażliwości bólowej często obserwujemy także u pacjentów hipermobilnych (np. w Zespole Ehlersa-Danlosa), gdzie w wyniku wielu mikrouszkodzeń tkanki łącznej dochodzi do zespołu aktywacji komórek tucznych. Nadwrażliwość bólowa może być wynikiem różnorodnych chorób czy stanów organizmu tj.: niedobory witaminy D, odwodnienie, problemy z nerkami, zaburzenia hormonalne, choroby psychiczne, a nawet borelioza.

Inne objawy towarzyszące bólowi

Fibromialgię kojarzymy głównie z bólem mięśni czy stawów. Niestety jest to choroba ogólnoustrojowa, wpływająca na odczucia w całym organizmie. Po pierwsze, musimy powiedzieć o zaburzeniach sfery psychicznej, które bardzo często bezpośrednio lub pośrednio są związane z fibromialgią. Bezpośrednio, ponieważ jak przeczytacie w kolejnym rozdziale, fibromialgia jest związana z nieprawidłowym funkcjonowaniem mózgu. Nieprawidłowe stężenie neurotransmiterów doprowadza zarówno do uogólnionego bólu, jak i stanów depresyjnych, lęków i innych tego typu zburzeń. Zmiany te dodatkowo powodują problemy ze snem, zespół niespokojnych nóg, a także migreny. Depresja może pojawiać się także wtórnie u pacjentów z fibromialgią, co jest związane z długotrwałym poszukiwaniem przyczyn swoich dolegliwością i codziennym zmaganiem z bólem.

Poza uogólnionym bólem mieśniowo-stawowym fibromialgia charakteryzuje się także uczuciem sztywności ciała, osłabieniem, ciągłym zmęczeniem, ale w niektórych przypadkach przyćmieniem świadomości. Często towarzyszy jej zespół jelita drażliwego, problemy z wypróżnianiem, ale także uczucie częstej potrzeby oddawania moczu. W wyniku choroby może pojawić się także tachykardia, czyli przyśpieszona praca serca, zawroty i bóle głowy, okresowe duszności, potliwość i suchość w jamie, uczucie zimnych rąk i stóp, wrażliwość na światło. Jak widzicie, objawy są bardzo różne, co sprawia, że pacjenci zmagający się z fibromialgią mają wykonywaną diagnostykę często w kierunku kilkudziesięciu różnych zaburzeń.

Fibromialgia- przyczyny rozregulowania układu nerwowego

Objawy fibromialgii są naprawdę różnorodne, a pacjent ma wrażenie, jakby cały organizm nie pracował prawidłowo. Niestety taki niecharakterystyczny obraz choroby sprawia, że trudno postawić diagnozę. Bardzo często pacjenci wykonują setki badań, a na końcu lekarz stwierdza podłoże psychiczne bólu i wysyła daną osobę do psychiatry. Często spotykam się z sytuacją, gdzie dopiero psychiatra stawia odpowiednią diagnozę.

Istnieje wiele hipotez na temat przyczyn fibromialgii. Najbardziej prawdopodobne mówią o związku tej choroby z nieprawidłowych funkcjonowaniem ośrodkowego układu nerwowego. Kiedy mózg niewłaściwie interpretuje bodźce zewnętrzne, pacjent zaczyna odczuwać ból, którego tak naprawdę nie powinien czuć. Fachowo mówimy o zaburzonej modulacji bólowej. Specjalistyczne badania pacjentów z fibromialgią pokazują nieprawidłową ilość serotoniny w mózgu, surowicy i płynie mózgowo-rdzeniowym, podwyższoną ilość substancji P (neuropeptydu uwalnianego z włókien nerwowych) w rdzeniu kręgowym, a także zaburzenia ilości kortyzolu, hormonu DHEA i melatoniny. Wszystko to doprowadza do zjawiska sensytyzacji ośrodkowej, która zwiększa pobudliwość pewnych obszarów rdzenia kręgowego.

Pomimo że znane są zmiany zachodzące w ośrodkowym układzie nerwowym pacjentów z fibromialgią, nie wiemy w 100%, dlaczego do nich dochodzi. Podejrzewa się, że podłożem może być psychika i przeżycia pacjenta, które doprowadzają do zaburzenia stężenia neurotransmiterów. Sprawa nie jest jednak prosta. Z pewnością fibromialgia pojawia się częściej w rodzinach, gdzie obserwuje się różnorodne choroby psychiczne. Ma też bezpośredni związek z zaburzeniami nastroju, lękami i depresją, ponieważ u większości pacjentów takie objawy natury psychologicznej pojawiają się razem z bólem ciała. Nie wiemy jednak, czy problemy psychologiczne zawsze występują przed pojawieniem się bólu, czyli czy są bezpośrednią przyczyną fibromialgii. Patrząc z drugiej strony, zmaganie się z uogólnionym bólem ciała może wtórnie doprowadzić do zaburzeń nastroju. Nie ważne gdzie jest początek, fibromialgia niewątpliwie ma wiele wspólnego z psychologią i psychiatrią. Większość pacjentów przyjmuje zatem leki antydepresyjne, które zazwyczaj przynoszą poprawę.

fibromialgia

Fibromialgia może mieć swoje podłoże w genetyce. Odpowiedzialny za rozwój choroby może być gen 5-HTT wpływający na nieprawidłowe uwalnianie serotoniny. Nie wszyscy naukowcy do końca zgadzają się z teoriami dotyczącymi związku fibromialgii z psychiką czy genetyką. Niektórzy szukają innych wytłumaczeń rozregulowania mechanizmu odczuwania bólu, szukają przyczyn związanych z infekcjami i stanami zapalnymi. W 2017 Backryd zbadał pacjentów z fibromialgią, określając 92 proteiny zapalne. Pokazał związek przewlekłych stanów zapalnych z pojawieniem się uogólnionego bólu narządu ruchu. Jego teoria jest przeciwstawna do tego, co do tej pory sądziliśmy na temat fibromialgii. Wcześniej uważano, że jest to choroba niezapalna. Myślę, że te wszystkie niezgodności wynikają z faktu, że fibromialgia jest pewnym objawem, mechanizmem, nieprawidłową reakcją układu nerwowego. Z pewnością takie rozregulowanie odczuwania bólu może mieć różne podłoża.

Inne przyczyny uogólnionego bólu narządu ruchu

Wiemy już, że fibromialgia to choroba wynikająca ze zmian w funkcjonowaniu układu nerwowego. Zwróćmy uwagę na jeszcze jedną kwestię. Istnieje wiele chorób, które także doprowadzają do uogólnionego bólu narządu ruchu, a w konsekwencji mogą rozregulowywać mechanizmy powstawania bólu. Takich chorób i stanów organizmu jest naprawdę dużo, a wiele z nich nie jest jednak do końca poznanych. Dla przykładu wyobraźmy sobie sytuacje, gdy brakuje nam w organizmie witaminy D i magnezu. W konsekwencji możemy odczuwać bóle kostno-mięśniowe. Po suplementacji ból może się wycofać. Jeśli jednak taki stan trwa latami, ośrodkowy układ nerwowy rozregulowuje się, a suplementacja może tak szybko nie pomóc. Jeśli uogólniony ból narządu ruchu jest wynikiem innej znanej choroby czy dysfunkcji, mówimy o tzw. fibromialgii wtórnej.

Poniżej znajdziecie jedne z najczęstszych przyczyn fibromialgii wtórnej:

  1. Zespół bólu mięśniowo-powięziowego. Bardzo wiele czynników wpływa na zmiany w układzie mięśniowo-powięziowym: wszelkie dawne urazy, stany zapalne, zmiany hormonalne, choroby narządów wewnętrznych, a nawet fakt szybkiego wzrostu w dzieciństwie. Nasz system powięziowy jest jednością, dlatego napięcia czy usztywnienia mogą przenosić się z miejsca na miejsce. Dla przykładu skręcenie kostki w dzieciństwie może spowodować usztywnienia powięzi, które po latach zaburzają pracę kręgosłupa. Napięcia przenoszą się zatem po całym organizmie, a po dłuższym czasie mogą obejmować naprawdę wiele obszarów, powodując ból w wielu rejonach ciała.
  2. Hipermobilność i Zespół Ehlersa-Danlosa (EDS). Nadmiernie zwiększona mobilność wielu stawów zazwyczaj jest cechą wrodzoną wynikającą z pewnej nieprawidłowej budowy kolagenu. Staw, którego ruchomość jest zwiększona, ulega mikrouszkodzeniom, pojawiają się stany zapalne. Pacjenci odczuwają ból narządu ruchu, doświadczają wielu problemów z narządami wewnętrznymi i układem nerwowy. Problem może pojawiać się wszędzie tam, gdzie występuje kolagen. Więcej na temat EDS przeczytacie w moim wcześniejszym artykule.
  3. Niektóre choroby autoimmunologiczne atakujące narząd ruchu w początkowym etapie są trudne do zdiagnozowania. Jedną takich chorób jest toczeń, który obok innych objawów wywołuje bóle i zapalenia wielu stawów, bóle głowy czy zmęczenie. Może zatem przypominać klasyczną fibromialgię.
  4. Zaburzenia psychiczne, które w konsekwencji mogą wpływać na rozregulowanie mechanizmu odczuwania bólu w wyniku zmniejszenia ilości neuroprzekaźników.
  5. Schorzenia kręgosłupa. W mojej praktyce zawodowej często spotykam sytuację, gdzie pacjenci z wielopoziomowymi zmianami kręgosłupa mają postawioną diagnozę fibromialgii. Wynika to z faktu, że takie osoby odczuwają bardzo dużo bólu w różnorodnych miejscach. Cierpią nie tylko z powodu dolegliwości kręgosłupa, ale w wyniku podrażnienia korzeni nerwowych ból pojawia się w kończynach. W sytuacji przewlekłych problemów bólowych kręgosłupa bardzo często dochodzi do zjawiska sensytyzacji i rozprzestrzeniania się bólu.
  6. Niedobory witaminy D to problem większości Polaków. Jej objawy mogą być bardzo podobne do tych obecnych w fibromialgii: bóle mięśni, kości, osłabienie, a nawet depresja.
  7. Tężyczka, najczęściej związana z niedoborem magnezu lub wapnia, powoduje nadpobudliwość nerwowo-mięśniową i zwiększenie odczuwania bólu. Więcej informacji na jej temat znajdziecie w moim wcześniejszym artykule.
  8. Borelioza, która atakuje stawy i układ nerwowy, może być także przyczyną tężyczki. Zachęcam do zapoznania się z artykułem na temat związku boreliozy z bólem stawów.
  9. Celiakia, czyli nietolerancja glutenu zazwyczaj powoduje problemy gastryczne. W niektórych przypadkach jej objawy mogą być jednak niespecyficzne. Jednym z takich symptomów są właśnie bóle mięśni, które często błędnie diagnozowane są jako fibromialgia.

Fibromialgia- jak zdiagnozować chorobę?

Kiedy możemy zatem mieć pewność, że pacjent cierpi z powodu fibromialgii? Niestety diagnoza nie jest prosta, wymaga bardzo wnikliwej analizy pacjenta i wykluczenia innych przyczyn dolegliwości. Najważniejsze to trafić na dobrego lekarza ogólnego, który zna się na rzeczy.

Naukowcy wielokrotnie starali się stworzyć narzędzia, które ułatwią diagnozę fibromialgii. W latach 90 przyjęto pewien schemat badania pacjenta, który polegał głównie na ocenie charakterystycznych miejsc bólu. W trakcie wizyty po wnikliwym wywiadzie lekarz uciskał punkty przedstawione na poniższym schemacie. Przyjęto, że jeśli co najmniej 11 z nich jest tkliwe na ucisk, możemy podejrzewać fibromialgię. Z doświadczenia wiem, że ocena takich punktów nie jest do końca oczywista. Skąd możemy wiedzieć, kiedy dany punkt uznać za tkliwy? Jak mocno ucisnąć? Jak interpretować reakcję pacjenta? Co więcej, punkty te mogą być bolesne w wyniku innych chorób. Wiele osób cierpi przecież z powodu schorzeń kręgosłupa i stawów obwodowych jednocześnie. Szczególnie osoby starsze, u których dochodzi do zwyrodnień stawów. Punkty mogą być także bardziej bolesne w przypadku pacjentów z uogólnioną nadwrażliwością tkanki.

fibromialgia - Fibromialgia- tajemnicza choroba powodująca ból narządu ruchu
Charakterystyczne punkty bolesne oceniane w fibromialgii. źródło:
https://lakeviewintegrativemedicine.com/dealing-with-fibromyalgia-is-no-simple-task/

Obecnie wielu lekarzy odchodzi od badania uciskowego i stosuje pewien sposób rozumowania, który może w pewnym sensie przybliżyć nas do diagnozy fibromialgii. Taki sposób oceny został przedstawiony w artykule W. Samborskiego. Założenia metody: 1) wykluczenie innych powodów dolegliwości 2) ocena zgłaszanych przez pacjenta obszarów bólowych 3) ocena dodatkowych objawów.

Myślę, że istnienie takiej metody diagnozowania jest pomocne, ale w warunkach polskiej służby zdrowia nie jest to narzędzie wystarczające. Problem polega na tym, że wykluczenie innych przyczyn uogólnionego bólu narządu ruchu jest trudne, a w przypadku braku dostępu do lekarzy wielu specjalności czasem niemożliwe.

Diagnozowanie pacjentów z uogólnionym bólem narządu ruchu wymaga wielomiesięcznego kontaktu z pacjentem, wykonywania obszernych badań laboratoryjnych i obrazowych, które wykluczą inne przyczyny bólu. Oczywiście istnieją pewne cechy charakterystyczne opisane w poprzednich rozdziałach, które mogą nam sugerować fibromialgię, sprawa nie jest jednak jednoznaczna.

Fibromialgia- tajemnicza choroba powodująca ból narządu ruchu
5 (100%) 5 votes

Podobał Ci się artykuł? Udostępnij go proszę na Facebooku!

Ewelina Prekiel

Jestem fizjoterapeutką, której pasją jest ortopedia i wszystko, co związane z narządem ruchu. Inspiracją do pisania artykułów są moi pacjenci, ich codzienne problemy i pytania. Staram się w przystępny sposób wyjaśnić zagadnienia medyczne, zawsze w oparciu o najnowsze doniesienia naukowe i własne doświadczenia.