Niestabilność czaszkowo-szyjna to pojęcie wskazujące na zwiększoną ruchomość pomiędzy czaszką a górnymi kręgami szyjnymi. Mówiąc prościej, w wyniku uszkodzenia lub niewydolności więzadeł i mięśni dochodzi do nadmiernego ruchu pomiędzy potylicą a pierwszym, lub pierwszym a drugim kręgiem szyjnym. W literaturze możecie spotkać się z różnymi określeniami tej dysfunkcji: niestabilność górnych kręgów (segmentów) szyjnych, niestabilność szczytowo-potyliczna lub szczytowo-obrotowa. Więcej podstawowych informacji na temat tej dysfunkcji przeczytacie w moim poprzednim artykule.

Diagnostyka niestabilności czaszkowo-szyjnej nie jest prosta, szczególnie w Polsce. Tak jak pisałam w moich poprzednich artykułach, najlepszym sposobem diagnozowania tej dysfunkcji są badania w ruchu. Niestety w naszym kraju dostęp do nich jest ograniczony, dlatego często naszą diagnozę musimy opierać na badaniu klinicznym, ocenie objawów pacjenta i statycznych badaniach obrazowych. W dzisiejszym artykule chciałabym przedstawić Wam kilka pomiarów niestabilności, które możemy przeprowadzić na standardowym MRI w pozycji leżącej. Oczywiście pomiary te są dużo dokładniejsze, jeżeli wykonujemy je na badaniach dynamicznych np. Upright MRI czynnościowym. Niemniej jednak u wielu pacjentów z niestabilnością czaszkowo-szyjną mogą one pokazać pewne nieprawidłowości na badaniach statycznych.

Niestabilność czaszkowo-szyjna- pomiary statyczne

Pomiar Graba-Oakesa

Pomiar Grabba-Oakesa pokazuje nam, czy ząb obrotnika przesuwa się zbyt daleko w stronę kanału kręgowego, a tym samym czy nie uciska na pień mózgu. Aby go wyznaczyć, musimy wykreślić linię pomocniczą pomiędzy otworem wielkim czaszki aż do tylnego rogu kręgu C2. Następnie kreślimy linię prostopadłą, tak jak na poniższej rycinie, która jest naszym docelowym pomiarem. Na poniższym zdjęciu pomiar Grabba-Oakesa został zaznaczony gwiazdką. Niestabilność możemy podejrzewać, kiedy mierzony dystans wynosi 9 mm lub więcej.

niestabilnosc potyliczno szyjna 300x228 - Niestabilność czaszkowo-szyjna- czy statyczne pomiary mogą pokazać problem?
Pomiar Grab-Oakesa na rycinie
niestabilnosc czaszkowo szyjna 293x300 - Niestabilność czaszkowo-szyjna- czy statyczne pomiary mogą pokazać problem?
Pomiar Grab-Oakesa na obrazie rezonansu magnetycznego

Zwiększenie długości tego pomiaru może wynikać z uszkodzenia więzadła poprzecznego, które doprowadza do kompresji zęba kręgu obrotnika i tkanek miękkich na pień mózgu. Taki stan rzeczy wpływa na pojawienie się różnorodnych objawów. Pacjent może skarżyć się na bóle i zawroty głowy, problemy z przełykaniem, drętwienie w kończynach dolnych, a w najcięższych przypadkach nawet znaczne osłabienie siły mięśniowej w kończynach. Objawy u pacjenta mogę zaostrzać się w czasie zginania głowy.

Kąt CXA

Kąt CXA jest zawarty pomiędzy kostną częścią podstawy czaszki i kręgosłupem (tylną częścią zęba kręgu C2). U zdrowych pacjentów wynosi około 150 stopni. Przyjmuje się, że kąt poniżej 135 stopni może wskazywać na niestabilność, czyli przesunięcie przednie czaszki wobec kręgosłupa. Ruch ten jest zabezpieczany przez silne więzadła znajdujące się po stronie tylnej szyi: karkowe, nadkolcowe, miedzykolcowe, błonę szczytowo-potyliczną i w mniejszym stopniu więzadło poprzeczne. Uszkodzenie struktur więzadłowych może prowadzić do podrażnienie przedniej części pnia mózgu i górnej części rdzenia kręgowego.

niestabilnosc czaszkowo szyjna cxa 291x300 - Niestabilność czaszkowo-szyjna- czy statyczne pomiary mogą pokazać problem?
Kąt CXA wyznaczony na obrazie rezonansu magnetycznego

Współczynnik Powersa

Współczynnik Powersa wskazuje na pozycję potylicy w stosunku do odcinka szyjnego. Aby go określić, musimy wykreślić i zmierzyć dwie linie; 1) pomiędzy tylnym łykiem C1  i przednią częścią podstawy czaszki, 2) pomiędzy tylną częścią otworu wielkiego i przednim łukiem C1. Następnie wyznaczamy stosunek długości pierwszej linii do drugiej, co w prawidłowych warunkach powinien wynosić mniej niż 1. W innym przypadku możemy podejrzewać niestabilność.

Powers ratio 300x138 - Niestabilność czaszkowo-szyjna- czy statyczne pomiary mogą pokazać problem?

Rycina prezentująca określanie linii do wyznaczania współczynnika Powersa

 

Niestabilność czaszkowo-szyjna- jakie badania wykonać?

Jakie badania są najbardziej wartościowe w diagnostyce niestabilności? Z pewnością różnorodne sposoby obrazowania w ruchu. Mówimy tu o badaniach, gdzie ustawiamy głowę w zgięciu, wyproście lub rotacji. Niestety w polskich warunkach nie mamy dostępu do badania DMX, które jest wykorzystywane przez wielu specjalistów np. w USA. Bardzo skutecznym sposobem diagnostyki niestabilności jest także Upright MRI czynnościowy, dostępne już w kilku miejscach w Polsce. Niestety nie są to jeszcze aparaty dające obraz o dużej jakości. Część pacjentów ma zatem problem z zobrazowaniem niestabilności.

Jeżeli nie mamy do dyspozycji zaawansowanych badań w ruchu, zazwyczaj zaczynamy od klasycznych zdjęć RTG, ale co najważniejsze od RTG czynnościowego. Dodatkowo lekarz ocenia klasyczne MRI, wykonując m.in. pomiary, o których pisałam w dzisiejszym artykule. W razie wątpliwości diagnostykę pogłębiamy o TK czynnościowe. Warto pamiętać, że ocena niestabilności na badaniach obrazowych wymaga dużego doświadczenia. Niestety niewielu lekarzy zna tę dysfunkcję, niewielu także wysyła pacjentów na badania w ruchu, a nieliczni potrafią dokonać prawidłowych pomiarów na badaniach statycznych. Co więcej, część lekarzy nie zwraca uwagi na niewielkie odchylenia od normy, a one właśnie mogą świadczyć o ukrytej niestabilności, która powinna być potwierdzona w badaniach dynamicznych.

niestabilnosc czaszkowo szyjna 1 300x107 - Niestabilność czaszkowo-szyjna- czy statyczne pomiary mogą pokazać problem?

Upright MRI czynnościowy

 

Podobał Ci się artykuł? Udostępnij go proszę na Facebooku!

Ewelina Prekiel

Jestem fizjoterapeutką, której pasją jest ortopedia i wszystko, co związane z narządem ruchu. Inspiracją do pisania artykułów są moi pacjenci, ich codzienne problemy i pytania. Staram się w przystępny sposób wyjaśnić zagadnienia medyczne, zawsze w oparciu o najnowsze doniesienia naukowe i własne doświadczenia.

Privacy Preference Center