Definicja niestabilności odcinka lędźwiowego

Niestabilność odcinka lędźwiowego pojawia się w momencie, gdy którykolwiek z kręgów porusza się w sposób niekontrolowany. Mówiąc obrazowo, dany krąg wykonuje stosunkowo większy ruch niż inne. Możemy spotkać sytuacje, gdzie tylko jeden lub dwa segmenty kręgosłupa prezentuje takie niekontrolowane przesunięcia. Często, zazwyczaj z powodów genetycznych, cały kręgosłup jest nadruchomy. Taki stan nazywamy hipermobilnością kręgosłupa.

Możemy mieć do czynienia z różnym stopniem niestabilności. Bardzo często nadruchomość jest tak mała, że pojawia się tylko przy zupełnie niekontrolowanych i nagłych ruchach. Niestety takie niewielkie dysfunkcje często są nieuchwytne w badaniach obrazowych. Czasem jednak przesunięcia są większe, pojawiają się przy każdym ruchu, a pacjent ma problem np. nawet z niewielkim zgięciem kręgosłupa. Niestety taka sytuacja także może nie być uchwytna w badaniach obrazowych, które wykonywane są w statyce w pozycji leżącej lub stojącej. Dzieje się tak, ponieważ problem niestabilności bardzo często występuje tylko podczas ruchu. Wyjątkiem są tu kręgozmyki (stałe przesunięcia kręgów), które z pewnością dostrzeżemy na standardowym zdjęciu RTG,

Jak widzicie, niestabilność odcinka lędźwiowego to pojęcie bardzo ogólne, dotyczy różnych sytuacji. Warto także zaznaczyć, że nie zawsze nadruchomość powoduje ból. W wielu przypadkach kręgosłup adaptuje się do takiego funkcjonowania, a pacjent żyje bez żadnych dolegliwości. Niestety niestabilność może być źródłem naprawdę różnorodnych dolegliwości, a leczenie wymaga dużego nakładu pracy.

niestabilność-odcinka-lędźwiowego
Kręgozmyk widoczny na zdjęciu RTG

Niestabilność odcinka lędźwiowego- przyczyny

Urazy i uszkodzenia dysku a niestabilność

Stabilność naszego kręgosłupa zapewniają głównie prawidłowo zbudowane, nawodnione dyski i więzadła. Dodatkowym wsparciem są mięśnie, które pomagają kontrolować ruch kręgów. Niestabilność najczęściej jest zatem wynikiem uszkodzeń w obrębie dysku. W konsekwencji traci on swoją wysokość, nie spełnia funkcji zabezpieczającej dla danego segmentu kręgosłupa. Uszkodzenia dysku nie muszą być duże. W przypadku pacjentów, którzy posiadają pewne predyspozycje genetyczne do pojawienia się niestabilności, nawet niewielkie zmiany wysokości dysku mogą wywołać dysfunkcję.

Uszkodzenie struktur stabilizujących odcinek lędźwiowy może mieć miejsce podczas urazu. Uraz zapewne kojarzy się Wam z jakimś dużym uszkodzeniem, czasem jednak mogą to być z pozoru niegroźne zdarzenia. Niestabilność często rozwija się także u sportowców, którzy są narażone na wiele niekontrolowanych ruchów i mikrouszkodzeń dysków. Zazwyczaj, dopóki sportowiec trenuje, nie odczuwa dolegliwości. Ból niejednokrotnie dają o sobie znać dopiero po zakończeniu kariery sportowej. W tym czasie chodzi bowiem do osłabienia mięśni, które do tej pory zabezpieczały niestabilne obszary kręgosłupa.

Oczywiście uraz nie jest jedynym czynnikiem rozwoju niestabilności. W wielu przypadkach proces rozwija przez dłuższy okres, a jego przyczyna jest związana ze stopniową degeneracją dysku międzykręgowego. Zauważcie, że dyskopatia to niewątpliwie choroba cywilizacyjna. Praktycznie każdy z nas posiada mniejsze lub większe uszkodzenia dysków. W wielu przypadkach nie powodują one żadnych dolegliwości. Jeżeli mamy do czynienia z pewnymi predyspozycjami genetycznymi pacjenta, nawet niewielkie uszkodzenia mogą jednak wpływać na pojawienie się niestabilności.

Predyspozycje genetyczne a niestabilność

Co może predysponować do pojawiania się niestabilności odcinka lędźwiowego? Dużo częściej spotkamy ją u osób młodych, które generalnie mają dużo „luźniejsze” stawy. Z wiekiem kolagen staje się bardziej sztywny, co w pewnym sensie zabezpiecza kręgosłup przed pojawieniem się niestabilności. Wraz z upływem czasu dochodzi także do zmian zwyrodnieniowych stawów kręgosłupa, które zmniejszają ruchomość. Niektórzy pacjenci, którzy w młodości zmagają się z niestabilnością, po latach zaczynają czuć się lepiej, co jest właśnie związane z pewnym naturalnym procesem usztywniającym struktur kręgosłupa. Niestety nie zawsze z czasem następuje poprawa, ponieważ niestabilność może doprowadzić do znacznych uszkodzeń dysku, pojawienia się dużych zmian zwyrodnieniowych i osteofitów.

Niestabilność odcinka lędźwiowego spotykamy częściej u kobiet, które z powodów hormonalnych mają większe zakresy ruchu stawów. Jest to pewne przystosowanie genetyczne do porodu. W grupie ryzyka są tu także osoby z wrodzona wiotkość stawów, co jest wynikiem wadliwej budowy kolagenu. W takich przypadkach kręgosłup generalnie ma większy zakres ruchu, co może wpływać na szybsze zużycie dysku i pojawienie się niestabilności. Kolejna kwestia to pewne cechy budowy kręgosłupa. U niektórych osób występuje tzw. spondylioliza, czyli niespojenie łuku predysponujące do pojawienia się niestabilności i kręgozmyku. Więcej na jej temat przeczytacie w moim wcześniejszym artykule.

Niestabilność odcinka lędźwiowego- objawy

Niestabilność odcinka lędźwiowego może powodować różnorodne objawy. Niektóre osoby odczuwają ból miejscowy zlokalizowany centralnie lub bocznie po jednej stronie pleców. Pacjenci zgłaszają uczucie szarpnięcia w czasie nagłego ruchu kręgosłupa. Może pojawić się także wrażenie zablokowania kręgosłupa. Czasem takie dolegliwości występują zupełnie niespodziewanie np. w trakcie przekręcania na łóżku. Na szczęście zazwyczaj ból jest chwilowy. W rzadszych sytuacjach po takim nagłym szarpnięciu może wystąpić stan zapalny trwający kilka dni, a nawet tygodni. W wyniku niestabilności mogą pojawić się także chwilowe deficyty neurologiczne np. promieniowanie bólu do kończyny dolnej lub osłabienie w kończynach, które zazwyczaj mija po krótkim czasie.

Powyżej wymieniłam pewne chwilowe objawy niestabilności. U większości pacjentów spotkamy jednak dolegliwości przewlekłe, czyli ból pojawiający się zawsze przy takich samych długotrwałych czynnościach. Zazwyczaj pacjenci zauważają dolegliwości w trakcie chodzenia, szczególnie wolnego, kiedy aktywacja mięśni jest mniejsza. Problemem stają się spacery czy kilkugodzinne zakupy. Ból może pojawić się także w czasie staniem bez ruchu i podczas długiego siedzenia. Takie statyczne czynności wywołują dość nieprzyjemne uczucie w plecach, często opisywane jako rozpieranie i zmęczenie mięśni. Pojawiający się ból często obejmuje cały odcinek lędźwiowy, pacjent ma wrażenie „przełamywania w plecach”.

niestabilność-odcinka-lędźwiowego
Ból odcinka lędźwiowego pojawiający się w czasie chodzenia w wyniku niestabilności

W zaawansowanej niestabilności pacjent może mieć problem z wykonaniem ruchów kręgosłupa. Ból może pojawiać się w trakcie skłonu, a po pochyleniu pojawiają się trudności z powrotem do pozycji wyprostowanej. Podrażnienie stawów międzykręgowych pojawiających się w wyniku niestabilności może spowodować także problemy z wyprostem, czyli odgięciem kręgosłupa do tyłu, skłonem bocznym i rotacją.

Jak widzicie, niestabilność odcinka lędźwiowego potrafi wywoływać bardzo różnorodne objawy. Czasem przyjmują one formę ostrą, czyli nagłego zaostrzonego bólu, który przechodzi po pewnym czasie. W innych przypadkach dolegliwości są przewlekłe i pojawiają się codziennie przy tych samych czynnościach.

Dlaczego diagnoza niestabilności bywa trudna?

Badania obrazowe niestabilności

W dzisiejszych czasach, kiedy opieramy naszą diagnozę głównie na badaniach obrazowych, rozpoznanie niestabilności może okazać się bardzo trudna. Dlaczego? Ponieważ „małe niestabilności” mogą nie pokazać się w żadnych, nawet bardzo zaawansowanych technikach obrazowania kręgosłupa. Co więcej, większość dostępnych w Polsce badań wykonywane jest w statyce w pozycji leżącej. Takie statyczne projekcje z pewnością pokażą nam stałe przemieszczenia kręgów, niestety tak jak pisałam wcześniej, problem niestabilności bardzo często ujawnia się w ruchu.

W warunkach polskiej służby zdrowia obrazowanie kręgosłupa w ruchu jest dość problematyczne. Jednym z badań, które warto wykonać, jest tzw. RTG czynnościowe. Badanie polega na wykonaniu 2 zdjęć kręgosłupa: w zgięciu i w wyproście. U części pacjentów taki sposób może być pomocny, niestety nie zawsze. Mniejsze niestabilności mogą pojawiać się tylko w czasie większego obciążenia kręgosłupa, dłuższego chodzenia czy przeciążenia. Kiedy pacjent zgina kręgosłup, a technik robi zdjęcie, problem może nie zostać uwidoczniony. Wg niektórych badaczy zdjęcie powinno być wykonane po pewnym czasie przebywania w zgięciu czy wyproście, co niewątpliwie zwiększa szansę uwidocznienia niestabilności. Niestety w naszym kraju trudno znaleźć lekarzy i techników, którzy podchodzą w ten sposób do sprawy.

niestabilność-odcinka-lędźwiowego
RTG czynnościowe odcinka lędźwiowego: źródło:https://posterng.netkey.at/

Dużo lepsze sposoby obrazowania niestabilności są dostępne za granicą. Jednym z takich badań jest DMX. Dzięki zastosowaniu nowoczesnej technologii możemy oglądać film składający się z wielu zdjęć RTG, pokazujący ruch struktur kostnych. Przydatne może okazać się także badanie UpRight MRI, czyli rezonans magnetyczny w pozycji siedzącej lub stojącej. Podobno jest on dostępny gdzieś na południu Polski.

Badanie kliniczne pacjenta z niestabilnością odcinka lędźwiowego

Jak widzicie, obiektywna diagnoza niestabilności jest trudna. Bardzo często ocena jest dość subiektywna, oparta na specyficznych objawach pacjenta i dodatkowych testach klinicznych. Jeżeli zmagacie się z objawami, które opisałam we wcześniejszych rozdziałach, z pewnością zachęcam do kontaktu z rehabilitantem. W trakcie pierwszej wizyty przeprowadzamy bardzo dokładne testy manualne, w których możemy wyczuć nadmierną ruchomość segmentów kręgosłupa. Warto zaznaczyć jednak, że w przypadku bardzo małych niestabilności, nawet ocena manualna może okazać się niewystarczająca. Tak naprawdę najważniejsze są objawy pacjenta. W niektórych sytuacjach tylko na takiej podstawie możemy postawić diagnozę.

W przypadku podejrzenia niestabilności oceniamy nie tylko odcinek lędźwiowy, ale także cały narząd ruchu pacjenta. U dzieci i młodszych pacjentów należy wykluczyć spondylolizę i zaburzenia genetyczne budowy kolagenu tj. Zespół Ehlersa-Danlosa. W przypadku osób w średnim wieku oceniamy funkcję dysku i stawów międzykręgowych. Bardzo często problemy są tu dość złożone, a niestabilność odcinka lędźwiowego pojawia się razem z dyskopatią. Uszkodzenia dysku mogą dodatkowo wywoływać objawy neurologiczne, czyli ucisk korzeni nerwowych, promieniowanie bólu do pośladka i kończyny dolnej, zaburzenia czucia i siły mięśniowej. Zawsze musimy wykluczyć także tzw. czerwone flagi, czyli poważniejsze objawy, przy których wizyta u lekarza jest niezbędna.

niestabilność-lędźwi
Diagnoza niestabilności jest stawiana głównie na podstawie charakterystycznych objawów i badania klinicznego

Na podstawie dokładnego wywiadu i badania decydujemy o leczeniu. Rehabilitacja pacjentów z niestabilnością odcinka lędźwiowego to łączenie terapii manualnej i ćwiczeń, które przez kilka miesięcy należy wykonywać w domu. W rzadszych przypadkach niezbędne okazuje się okresowe używanie pasa lędźwiowego. Więcej na temat leczenia przeczytacie w kolejnym artykule.



Niestabilność odcinka lędźwiowego- charakterystyka i diagnoza
5 (100%) 3 votes